Ομιλία για το τυροκομείο της Αχλάδας Σελίνου και τη μάχη που έγινε εκεί

του καθηγητή και τέως προέδρου του Πολιτιστικού συλλόγου Κουστογεράκου κ. Γιάννη Μυριζάκη

Αγαπητοί φίλοι

Πέρασαν 72 χρόνια από τότε που οι πατέρες μας και οι παππούδες μας διεξήγαγαν σ’ αυτόν εδώ το χώρο έναν αγώνα ιερό υπερασπιζόμενοι το απαράγραπτο δικαίωμα του ανθρώπου να ζει λεύτερος, 72 χρόνια, αλήθεια, να τιμηθεί ένα κορυφαίο γεγονός τόλμης, φιλοπατρίας και αντίστασης του Σελινιώτικου λαού!  Ούτε μια αναμνηστική πλάκα. Μόνο τα ερείπια του κτιρίου του τυροκομείου, για να υπενθυμίζουν στον άπαντα χρόνο το χρέος προς την πατρίδα και πως πέρασε και από εδώ η λαίλαπα της ναζιστικής βαρβαρότητας. Προβάλλουν όμως και τη δύναμη της θέλησης που, κάτω από αντίξοες συνθήκες, μεγαλουργεί, όταν οι άνθρωποι ομονοούν και συνεργάζονται.

Και θα πρέπει να ευχαριστήσουμε όσους συνέλαβαν και πραγματοποίησαν την ιδέα αυτού του προσκυνήματος, για να τιμήσουμε τη μνήμη των προγόνων μας και να εκφράσουμε τη συμπόνια μας για τους 19 νεαρούς γερμανούς στρατιώτες που παράλογα έχασαν τη ζωή τους υπακούοντας στις εντολές του παρανοϊκού αρχηγού τους. Να ευχαριστήσουμε,  λοιπόν, τον πρόεδρο του Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου κ. Λουκά Μπασιά, τον κ. Κορκίδη Ευτύχη, συνεισφέροντα στα πολιτιστικά δρώμενα του Δήμου μας, τους Πολιτ. Συλλόγους Κουστογεράκου, Σούγιας, τον παραδοσιακό Πολιτ. Σύλλογο «ΤΟ ΨΗΛΑΦΙ» και όσους με οιονδήποτε τρόπο προσέφεραν τη βοήθεια τους.

Στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως της 19-9-1931 (αριθμ. φύλλου 320) δημοσιεύτηκε Προεδρικό Διάταγμα υπογραφόμενο από τον τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας Αλεξ. Ζαϊμη με το οποίο εγκρίθηκε η υπ΄ αριθμ. 25 πράξη του Κοινοτικού Συμβουλίου της Κοιν. Σούγιας «περί δωρεάν παραχωρήσεως εις το Δημόσιον του εν αυτή περιγραφομένου κοινοτικού γηπέδου εις θέσιν Χαλασσοπό-Αχλάδα εκτάσεως δύο στρεμμάτων προς ανέγερσιν συνεταιρικού τυροκομείου».  Παρά τις προσπάθειες του Πολιτ. Συλλόγου Κουστογεράκου τα έγγραφα τα σχετικά με την ίδρυση του Συνεταιρισμού, το καταστατικό του και τη δανειοδότηση του έργου δεν ανευρέθηκαν. Το έργο της ανέγερσης του τυροκομείου φαίνεται σε μας σήμερα υπεράνθρωπο, κατορθωτό όμως για τους πατέρες και τους παππούδες μας που ήταν θωρακισμένοι με ατσάλινη θέληση και απαράμιλλη ρώμη.

Τα υλικά της οικοδομής μεταφέρονταν με μεγάλα καϊκια από την Παλαιόχωρα στη Σούγια και από εκεί με γαϊδούρια και μουλάρια, μέσω Λιβαδά και Κουστογεράκου στην Αχλάδα. Τσιμέντα, σιδερόβεργες, ασβέστης με πορεία 6 ωρών, νερό από το Κουστογέρακο, δρόμος 4 ωρών. Σαντορινιό χώμα για το κτίσιμο των τοίχων, για να αντέχουν στις αντίξοες καιρικές συνθήκες που επικρατούν  το χειμώνα στο υψόμετρο των 1750 μ. (θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν, χιονοκάλυψη για πολλούς μήνες του χρόνου).

Το κτίριο ήταν δομημένο σε 3 χώρους.1)Στην αίθουσα του τυροκόμου και του βοηθού του. Σ’ αυτή παρασκευαζότανε η φημισμένη και βραβευμένη με χρυσό μετάλλιο στην Διεθνή Εκθεση Θες/νίκης γραβιέρα, η μυζήθρα, ο ανθότυρος κ.α. Στο χώρο αυτό διέμεναν ο τυροκόμος και ο βοηθός του. 2)Στην αίθουσα όπου διέμεναν οι βοσκοί και 3)Στο χώρο αποθήκευσης και ωρίμανσης των τυριών. Η αίθουσα αυτή ήταν θαφτή, για να κρατά σταθερή θερμοκρασία το καλοκαίρι και να αποφεύγεται το ξελάδωμα των τυριών. Παράθυρα υπήρχαν στο βόρειο τοίχο και αεραγωγοί στην ταράτσα της αίθουσας του τυροκόμου και του τυρόσπιτου. Οι 3 χώροι επικοινωνούσαν μεταξύ τους με μεσόπορτες. Συγχρόνως με το κτίσιμο του τυροκομείου κατασκευάστηκε και δεξαμενή θαφτή χωρητικότητας 30 κ.μ. και μια πιο μεγάλη στο Χαλασωπό χωρητικότητας 90 κ.μ. Από την 1^η του Μάη μέχρι το τέλος του Ιούνη, που λειτουργούσε το μιτάτο, ζούσε εδώ μια ιδιότυτπη κοινότητα ανθρώπων με αξιοζήλευτη ενεργητικότητα, χαρούμενη και αισιόδοξη, έχουσα δικούς της απαράβατους κανόνες που κατένειμαν τις εργασίες, όριζαν τις μεταξύ των μελών της σχέσεις και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

Χρειάζεται μαθηματικό μυαλό για να κατανοήσει κανείς σήμερα την περίπλοκη μέθοδο με την οποία γινότανε η μοιρασιά των προϊόντων (τυριών και μυζήθρας) όταν διαλύονταν τα μιτάτα. Και όμως η μοιρασιά γινότανε από κάποιο βοσκό που ήξερε λίγα γράμματα! Στο Συνεταιρισμό συμμετείχαν Κουστογερακιώτες και το πρώτο Δ.Σ. αποτελείτο από τους Πέτρο Γ. Γεωργιακάκη, Αντώνη Μιχ. Πατεράκη και Γεώργιο Δημ. Ζαμπιάκη.

Όλα τα σχετικά με τα μιτάτα, τα γκοινιάτα, τα χειμαδιά, το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μαδάρας του Ν.Α. Σελίνου και τη λειτουργία του συνεταιριστικού τυροκομείου περιέχονται στο σοφά δομημένο και μεστού περιεχομένου βιβλίο του καθηγητή Μαθηματικών κ. Ανδρέα Πατεράκη, π. Σχολικού Συμβούλου «Η ποιμενική ζωή στο Ν.Α. Σέλινο του Νομού Χανίων» (Ηράκλειο, 1996). Από την παραχώρηση του οικοπέδου στο Συνεταιρισμό μέχρι την ανέγερση του Τυροκομείου θα πρέπει  να πέρασαν 2 χρόνια και άρα η λειτουργιά του θα ξεκίνησε το έτος 1933. [Στο μεταξύ διάστημα τυροκομούσαν στο μιτατοκάθισμα του Χαλασωπού].

Η άποψη αυτή στηρίζεται και σε δημοσίευση άρθρων από τον «Ορειβατικό Σύνδεσμο Χανίων» στην εφημερίδα «ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ» στις ημερομηνίες 14-17 Ιουνίου 1933, όπου γίνεται αναφορά στην εκδρομή που πραγματοποίησαν τα μέλη του Συνδέσμου στο τυροκομείο της Αχλάδας.

Γράφει, λοιπόν, ο αρθρογράφος ότι η επίσκεψη έγινε το πρώτο έτος λειτουργίας του και ότι τους υποδέχτηκαν με χαρά ο πρώτος πρόεδρος του Συνεταιρισμού και πρώτος τυροκόμος, διδαχθείς την τέχνη της τυροκομικής στη Γεωργική Σχολή Ιωαννίνων Πέτρος Γεωργιακάκης, ο επιθεωρητής Τυροκομείων Γεωργαλάς και πολλοί κάτοικοι του Κουστογεράκου που γνώριζαν για την επίσκεψη αυτή.

Το τυροκομείο καταστράφηκε 4 περίπου εβδομάδες μετά τη φονική μάχη της Αχλάδας, συνέχισε όμως τη λειτουργία του μέχρι το 1984, αφού η σκεπή δεν είχε ακόμη καταπέσει. Σήμερα, με τις προσπάθειες της νεολαίας του Κουστογεράκου, συντηρείται ακόμη η σκεπή της αποθήκης (τυρόσπιτου), που χρησιμοποιείται ως καταφύγιο, με την υποστήριξη σιδερένιων υποστυλωμάτων.

Αλλά ας δούμε ποια ιστορικά γεγονότα προκάλεσαν την ανατίναξη του κτιρίου. Στις 18 Νοεμβρίου 1943 οι άνδρες του γερμανικού φυλακίου της Αγια-Ρουμέλης ανέβηκαν το φαράγγι της Σαμαριάς, για να κάμουν αμοιβαία αλλαγή με εκείνους του φυλακίου του Ομαλού. Όταν έφθασαν στο Ξυλόσκαλο δεν προχώρησαν προς το φυλάκιο του Ομαλού, αλλά φαίνεται πως πήραν διαταγή να αναζητήσουν πρόβατα και να τα οδηγήσουν στο φυλάκιο για τη σίτιση τους. Ανέβηκαν λοιπόν, στο Ψηλάφι και αφού δεν βρήκαν εκεί ζώα κατέβηκαν χαμηλότερα στην Αγκαθοπή και είδαν πρόβατα στο Λάκκο (λεκάνη) της Αχλάδας. Τους αντιλήφθηκαν από τις Σφακιανές Μαδάρες οι αδελφοί Μανόλης και Ρούσιος  Τζατζιμάκηδες και ειδοποίησαν τους άνδρες του φυλακίου μας στην Ακονιζιά. Ας δώσουμε, στο σημείο αυτό, το λόγο στον επικεφαλής του φυλακίου Λοχία  D. C. Perkins που στις ημερολογιακές αναφορές του προς το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (βλ. Εθνικά Αρχεία Ηνωμ. Βασιλείου, αναφορά Νο 2 by D/H 604) αφηγείται:

Πέμπτη, 18 Νοεμβρίου (1943): Ο Johnny έφθασε με κρασί 10 χρόνων. Επίσης ο Γιώργος με κρέας ελαφιού. Τα αγόρια μαγείρεψαν το κρέας και το βρήκαν εξαιρετικά εύγευστο. Το γεύμα διακόπηκε με την αναφορά ότι οι Γερμανοί ήταν από πάνω. Δεν ξέραμε που η πόσοι, αλλά προχωρήσαμε στη σπηλιά από πάνω σε δύο μέρη, αφήνοντας 1 M G να φρουρεί όπισθεν.

Ο Νίκος κι εγώ επήγαμε μπροστά από τη σπηλιά να κατασκοπεύσουμε τη θέση. Διακρίναμε Γερμανούς προσκόπους στην Αχλάδα, έτσι στήσαμε μια ομάδα στα αριστερά και στείλαμε άλλους με M G στους λόφους δεξιά. Όταν είχαμε υπερφαλαγγίσει τους Γερμανούς, ανοίξαμε πυρ και τους αναγκάσαμε να βρουν καταφύγιο σε συγκεκριμένο οίκημα. Η ομάδα μας ανέβηκε πάνω στο σπίτι, αλλά είχε του διαβόλου την δουλειά να εκριζώσει τους Γερμανούς. Προφανώς είχαν την εντύπωση ότι εμείς δεν μπορούσαμε να μεταφέρουμε βομβίδες. Ενας Ιταλός άσχημα πληγωμένος, έτσι πυροβολήθηκε αμέσως. Πάνω από το σπίτι οι άνδρες μου ούρλιαζαν. Προστακτική έκκληση να τελειώσει το θέαμα γρήγορα. Διέταξα τον Νίκο να πάρει δύο άνδρες δεξιά και με τον ίδιο αριθμό εγώ πήγα αριστερά με τον Αντώνη στο M G μας, δίδοντας κάλυψη στη φωτιά. Επέταξα πρώτα δύο βομβίδες έξω από το σπίτι και τους διέταξα να παραδοθούν. Αυτοί έκλεισαν όλα τα παράθυρα και έμειναν ήσυχοι. Μετά εγώ πέταξα χειροβομβίδες και από τα δύο άκρα. Ακόμα κανένα αποτέλεσμα. Αποφάσισα να ρισκάρω με M G γύρω από τη γωνιά της πόρτας, αλλά μέσα πολύς καπνός και σκόνη. Δεν μπορούσα να διακρίνω την πόρτα στο εσωτερικό δωμάτιο και οι Γερμανοί πυροβόλησαν  τη σιλουέττα μου – με βρήκε στον ώμο. Αν πυροβολούσα λίγο νωρίτερα θα ήμουν σωστός.

Διέταξα τα παιδιά να βάλουν βομβίδες από όλες τις γωνιές… Αιμορραγούσα μάλλον άφθονα, έτσι αναγκάστηκα να τους αφήσω…». Κατά περίεργο αλλά ευνόητο λόγο ο Perkins αποσιωπά τα ακόλουθα γεγονότα:

Οι 11 εγκλεισμένοι στο τυρόσπιτο Γερμανοί παραδόθηκαν. Οι υπόλοιποι 8 σκοτώθηκαν μέσα στο τυρόσπιτο και στον πέριξ αυτού χώρο. Οι ζώντες, βαριά τραυματίες, οδηγήθηκαν στο λημέρι των ανταρτών, όπου επίδεσαν τα τραύματα τους και τους έδωσαν φαγητό. Σκόπευαν να τους στείλουν στην Αίγυπτο, όμως λόγω της εκδηλωθείσης εξόρμησης των Γερμανών αναγκάστηκαν να τους σκοτώσουν. Την ευθύνη της εκτέλεσης ανέλαβε ο Perkins σε συνεννόηση με το Σ.Μ.Α. που τον διέταξαν να τους «ξεφορτωθεί», για να σώσει τους άνδρες του. Κανείς από τους άνδρες  μας δεν ήθελε να εκτελέσει τους αιχμαλώτους, γι αυτό κλήρωσαν, για να αναδειχθούν δύο που θα αναλάμβαναν το δυσάρεστο έργο.

Απώλειες δικών μας: τραυματίες 4, οι: Βασίλης Πατεράκης, τραυματίστηκε στο πόδι, Πέρκινς, τραυματίστηκε  στον ώμο, Τζατζιμάκης Μανόλης, τραυματίστηκε βαριά στο χέρι, μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Χανίων, προδόθηκε και συνελήφθη από την Γκεστάμπο. Κανείς δεν έμαθε ποτέ τι απέγινε αυτός ο γενναίος πολεμιστής. Αντώνης Πατεράκης. Τραυματίστηκε στην προσπάθεια του να κατέβει στον τάφκο (βάραθρο) και να λυτρώσει τους Γερμανούς από το βασανιστικό αργό θάνατο. Επεσε στον πυθμένα της τρύπας, γιατί κόπηκε το σχοινί, κτύπησε στη λεκάνη και παράλυσαν τα κάτω άκρα του. Ο Πέρκινς, αν και τραυματίας, κατέβηκε, τον έδεσε και τον ανέσυραν.

Τη μεγάλη εξόρμηση των Γερμανών ο Perkins τοποθετεί χρονικά στις μέρες 22-27 Νοεμβρίου. Γράφει στο ημερολόγιο του: «Νοεμβρίου 22-27: Μεγάλη επιδρομή. Γερμανοί από Σούγια, Προφήτη Ηλία, Ομαλό, Παλαιόχωρα, Κάντανο, Σφακιά, Χανιά. Εκτιμάται τοπικά ότι ήταν 2000 – 3000. Από το ISLD εκτιμήθηκε ότι ήταν 1500. Οι Γερμανοί βρήκαν πτώματα καμένα στην Αχλάδα αλλά κανένα ίχνος επαναστάτη η Αγγλου commado. Θεωρήθηκε ότι όλοι έφυγαν». Κατά τον Perkins, λοιπόν, η επιδρομή των Γερμανών κράτησε 6 μέρες και κατά τη γνώμη των ανταρτών μας οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες ματαίωσαν τα επιχειρησιακά σχέδια τους. Πάντως τελευταία μέρα της εξόρμησης των Γερμανών κατά τους δικούς μας ήταν η 25 Νοεμβρίου, ημέρα της εορτής της Αγίας Αικατερίνης κατά τη διάρκεια της οποίας επικράτησε βροχή και πυκνή ομίχλη. Τη σωτηρία τους απέδωσαν σε θαυματουργή παρέμβαση της Αγίας τη μνήμη της οποίας τιμούσαν μετά τον πόλεμο και εορτάζουν ακόμα και σήμερα οι απόγονοι εκείνων που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στο γερμανικό κλοιό και σώθηκαν.

Εκδικούμενοι οι Γερμανοί την απώλεια των συντρόφων τους ανατίναξαν με εκρηκτικά το τυροκομείο της Αχλάδας. Πότε έγινε η ανατίναξη; Οσοι κατέγραψαν τα γεγονότα της Αχλάδας δεν αναφέρουν την ημερομηνία της κατεδάφισης του κτιρίου. Βέβαιο είναι ότι δεν καταστράφηκε αμέσως μετά τη Μάχη της Αχλάδας, γιατί φαίνεται τους ήταν χρήσιμο για τις συνεχείς επιχειρήσεις τους στην περιοχή.

Ο Perkins όμως με σαφήνεια προσδιορίζει στις ημερολογιακές αναφορές του την ημερομηνία ανατίναξης . Αναφέρει: «Δεκεμβρίου 12:  20 Γερμανοί έφτασαν τη νύχτα και το ξημέρωμα δε εμφανίστηκαν. Κατά τη διάρκεια της μέρας έφτιαξαν παραπήγματα».

«Δεκεμβρίου 13: Με το φεγγάρι , ακόμη 20 (Γερμανοί) έφτασαν από την Κάντανο. Στις 03.00 η ώρα κατεδάφισαν το τυροκομείο και έφυγαν όλοι πριν από το φως της ημέρας».

Αγαπητοί φίλοι, στο χώμα που σήμερα εμείς πατάμε, άφησαν τα πελώρια χνάρια τους ήρωες και μάρτυρες της πατρίδας. Στις σπηλιές και στα δάση των υπερήφανων βουνών μας βρήκαν καταφύγιο τα γυναικόπαιδα του Σελίνου και της Κυδωνίας καταδιωκόμενα από τους κατακτητές στους ατέλειωτους αιώνες της σκλαβιάς αναζητώντας «ρακένδυτα, ξυπόλυτα και πεινασμένα μονοπάτια ελευθερίας και λυτρωμού προς τη μητέρα πατρίδα. Ανδρες υπερήφανοι και ατρόμητοι, αρχηγοί, οπλαρχηγοί και καπεταναίοι, περπάτησαν αυτούς τους τόπους. Κριάρης,  Κορκίδης, Μπασιάς, Γεωργιακάκης Χ’’μιχάλης Γιάνναρης, Ζυμπρακάκης, Κορωναίος κ.α. τιμήθηκαν σ’ αυτά τα μέρη και τα τίμησαν. Στα δάση αυτά κατέφυγε ο Σελινιώτης επαναστάτης αρχηγός Γ. Καντανολέων μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1527-1528 κατά των Ενετών και ύστερα από προδοσία συνελήφθη και απαγχονίστηκε.

Χρέος μας είναι, τιμώντας τη μνήμη τους, να αποκαταστήσουμε την τιμή και την αξιοπρέπεια της πατρίδας μας και να την κάμομε ανεξάρτητη, κυρίαρχη και υπερήφανη χωρίς επιτροπείες και στυγνούς δανειστές.

Η γέφυρα στην έξοδο του Αγιερηνιώτη ποταμού

           

Πριν από λίγες μέρες πέρασα από την έξοδο του φαραγγιού της Αγίας Ειρήνης, όπου υπάρχει μια μεγάλη λιθόκτιστη γέφυρα. Τα τελευταία χρόνια η γέφυρα αυτή αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα,τα οποία απειλούσαν την κατάρρευσή της.

Συγκεκριμένα είχε  από κάτω μπαζωθεί αρκετά, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρή πιθανότητα σε περίπτωση που το  χειμώνα ο ποταμός θα μετέφερε κορμούς η μεγάλα κλαδιά δένδρων, πράγμα που δεν είναι σπάνιο, να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να αποφραχθεί.  Αυτό  θα είχε σαν συνέπεια τα νερά του ποταμού, που είναι και πολλά και πολύ ορμητικά,  να περνούν είτε από πάνω από τη γέφυρα είτε πάνω από τα βάθρα της, πράγμα που θα οδηγούσε στην καταστροφή τους.

Κάτι τέτοιο είχε συμβεί πριν από μερικά χρόνια. Όμως, ευτυχώς, τότε δεν καταστράφηκε η γέφυρα ολοσχερώς, πιθανόν λόγω των ειδικών συνθηκών που δημιουργήθηκαν στην περιοχή. Καταστράφηκαν όμως τα στηθαία της γέφυρας και αποκολλήθηκαν πολλές πέτρες από το δάπεδο κίνησης, που είναι στρωμένο με καλντερίμι από ακανόνιστες πέτρες.

Με την παρέμβαση του Δήμου που έγινε τώρα, εκτός του ξεμπαζώματος,  απομακρύνθηκε και η τσιμεντόστρωση που είχε κατασκευαστεί  δίπλα στη γέφυρα για να περνούν τα αυτοκίνητα, που ουσιαστικά αυτή προκαλούσε  το μπάζωμά της.

Τώρα με τις εργασίες που έγιναν, αλλά και την αποκοπή  διαφόρων μικρών δένδρων που είχαν φυτρώσει πάνω σε αυτήν, όπως σκοίνα, πλατάνια κτλ ,   που και αυτά την απειλούσαν,  ο σοβαρός κίνδυνος που υπήρχε απομακρύνθηκε.

Βεβαίως, θα πρέπει να εξεταστεί πως θα αποκατασταθούν τα στηθαία και οι  πέτρες  που έχουν αποκολληθεί από το δάπεδο κίνησης. Ομως  αυτά είναι κάτι  που εύκολα νομίζω πως μπορεί στο μέλλον να γίνουν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η γέφυρα αυτή είναι ένα πολύ σπουδαίο μνημείο της νεότερης ιστορίας της περιοχής μας, το οποίο μάλιστα το βλέπουν αρκετοί επισκέπτες, που διέρχονται από το φαράγγι της Αγίας Ειρήνης. Από ότι έχω υπόψη μου,  υπάρχουν στο Σέλινο τρείς παρόμοιες  γέφυρες, που πιθανόν να διαφέρουν ελάχιστα. Υπάρχει άλλη μία στο χωριό Αγία Ειρήνη και άλλη μία στο Κακοδίκι, που όμως έχει σοβαρές  ζημιές και είναι αναγκαία η επισκευή της. Πολλές λεπτομέρειες σχετικά με την κατασκευή και την ιστορία της γέφυρας  που αναφέρθηκα,  υπάρχουν στο άρθρο του κ. Δημήτρη Σειραδάκη , που έχει δημοσιευτεί στην εφημερίδα Χανιώτικα Νέα στις 12-2-2011, γι αυτό δεν υπάρχει λόγος να αναφέρω περισσότερα.

Τελειώνοντας θέλω να συγχαρώ το Δήμο Καντάνου- Σελίνου που έκανε αυτή την παρέμβαση, ώστε να σωθεί  αυτό το σπουδαίο μνημείο της νεότερης ιστορίας μας.

Λουκάς Μπασιάς

Πρόεδρος του Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου

(Το παραπάνω κείμενο αποτελεί επιστολή προς την εφημερίδα  Σελινιώτικα Νέα για δημοσίευση στις 16-4-2015)

Να μην καταργηθεί ο χαρακτηρισμός «ιστορικός τόπος» , σε τμήμα του παλαιού επαρχιακού δρόμου Καντάνου-Χανίων, που βρίσκεται στο φαράγγι της Καντάνου.

Στο ΦΕΚ 267 της 12 Ιουλίου 2010 (στο τεύχος των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων και πολεοδομικών θεμάτων)  δημοσιεύτηκε η με αριθμ. ΥΠΠΟ/ΔΝΣΑΚ/50219/1085 /4-6-2010 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού  με θέμα  τον χαρακτηρισμό ως ιστορικού τόπου τμήματος της επαρχιακής οδού Καντάνου − Χανίων σε μήκος 6.640 μέτρων.

Συγκεκριμένα χαρακτηρίστηκε ως ιστορικός τόπος, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 2 (παράγραφος δ) και 16 του Ν. 3028/2002, το τμήμα της επαρχιακής οδού Καντάνου  − Χανίων με τα λιθόκτιστα προστατευτικά τοιχία και τα αναλήμματα σε όλο το μήκος του από το σημείο Α μέχρι το σημείο Β που είναι 6.640 μέτρα, όπως φαίνεται στο χάρτη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού , που συνοδεύει την απόφαση, και σε πλάτος 50 μέτρων ένθεν και ένθεν του άξονα του δρόμου και με διεύρυνση άνω των 50 μέτρων εκεί όπου το απαιτεί η γεωμορφολογική ενότητα του χώρου, διότι αποτελεί τόπο σημαντικό για την ιστορικότητα της περιοχής, η ευρύτερη περιοχή παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρον τεχνικό έργο των αρχών του 20ου αιώνα που διατηρείται αναλλοίωτο μέχρι σήμερα και διέρχεται μέσα από το ομώνυμο φαράγγι εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, δημιουργώντας κατά τον τρόπο αυτό ένα σύνθετο έργο αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και φύσης.

Όπως πληροφορηθήκαμε, με αίτηση που έγινε  ενώπιον του Συμβουλίου  της Επικρατείας,  που θα συζητηθεί σύντομα, ζητήθηκε  να ακυρωθεί η  παραπάνω απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού.

Ο Σύλλογος μας  γνωρίζοντας την ιστορικότητα της περιοχής, αφού εκεί έγιναν σημαντικά ιστορικά γεγονότα,  όπως  η  «Μάχη του φαραγγιού  της Καντάνου»  κατά το 1941, το αρχαιολογικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει και την ιδιαίτερη  και με μοναδική ομορφιά  κατασκευή των  προστατευτικών τοιχίων του δρόμου, συμφωνεί  με την υπουργική απόφαση και εκφράζει την αντίθεση του στην κατάργηση της.

Χανιά 7-11-2013

Για το Διοικητικό Συμβούλιο

Ο Πρόεδρος                                                        Ο Γεν. Γραμματέας

  Λουκάς Μπασιάς                                                    Γιάννης Ξανθουδάκης




Για να δείς τμήμα του δρόμου πάτησε παρακάτω

φωτογραφία τμήματος του δρόμου

Πρόταση για το ελαιουργείο στην Σούγια

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΣΕΛΙΝΟΥ             

Κροκιδά 31 Χανιά

http://sylepistselinou.blogspot.com                             

                                                                                         

Τηλ. 6977390273                                     

ΠΡΟΤΑΣΗ

για το ακίνητο του ελαιουργείου στην Σούγια

Όπως είναι γνωστό  αμέσως  μετά την Γερμανική κατοχή, δωρίθηκε από  κατοίκους της περιοχής στον  ελαιουργικό συνεταιρισμό ,  ένα μεγάλο οικόπεδο στην  Σούγια , ώστε να κατασκευαστεί από αυτόν  ένα  ελαιουργείο.  Πίστευαν ότι με αυτό τον τρόπο θα μπορούσε  να προωθηθεί  η οικονομική ανόρθωση της περιοχής , αφού οι κάτοικοι των τριών χωριών Μονής- Λειβαδά και Κουστογεράκου  είχαν  χάσει  τα πάντα κατά το ολοκαύτωμα και την ισοπέδωση των τριών χωριών,  που έγινε από τους κατακτητές το 1943.

Πράγματι με την δωρεά αυτή έγινε δυνατή η κατασκευή του εργοστασίου και για πολλές δεκαετίες  εξυπηρέτησε τους κατοίκους, κάλυψε ανάγκες  ζωτικές και υπαρξιακές και όχι δευτερεύουσες,  και βοήθησε στην ανάπτυξη της περιοχής.

Τώρα και μερικά χρόνια   το εργοστάσιο αυτό έπαψε να λειτουργεί και σήμερα μέσα σε αυτό δεν υπάρχουν πλέον ούτε τα μηχανήματα που κάποτε διέθετε.

Το κτίριο είναι ερειπωμένο, αποτελεί εστία ρύπανσης  για την περιοχή  και δίνει μια πολύ άσχημη εικόνα στους  χιλιάδες  τουρίστες  που κάθε χρόνο έρχονται στην Σούγια και περνούν μπροστά από αυτό.

Σε πρόσφατα δημοσιεύματα  που έγιναν στον τοπικό τύπο αναφέρθηκε ότι ζητήθηκε από τον Δήμο Καντάνου Σελίνου  να παραχωρηθεί σε αυτόν το παραπάνω ακίνητο προκειμένου να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα  και έτσι  να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη της περιοχής.

Επίσης  αναφέρθηκε ότι και ο Πολιτιστικός Σύλλογος  Σούγιας  ζήτησε να παραχωρηθεί το ακίνητο στον Δήμο προκειμένου να το αξιοποιήσει για κοινωφελείς σκοπούς .

Ο Σύλλογος επιστημόνων Σελίνου, λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω,   διατυπώνει  την πρόταση να παραχωρηθεί το αναφερόμενο ακίνητο  στον Δήμο Καντάνου  Σελίνου είτε σε κάποιο άλλο κατάλληλο φορέα, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί  για την κάλυψη διαφόρων κοινωφελών σκοπών στην περιοχή, δεδομένης μάλιστα της ανυπαρξίας άλλων παρόμοιων μεγάλων αξιοποιήσιμων  ακινήτων, που οφείλεται στις συνθήκες που υπάρχουν στην περιοχή αλλά και στις  δεσμεύσεις που θέτει η αρχαιολογική υπηρεσία.

Εξάλλου  και οι δωρητές του οικοπέδου  το έδωσαν  για να καλυφθούν κοινωφελείς σκοποί.

Η αξιοποίηση του ακινήτου μπορεί να γίνει αφού  πρώτα εκτελεστούν οι αναγκαίες  εργασίες συντήρησης  του κτιρίου. Προηγούμενα όμως, λόγω της κατάστασης που αυτό σήμερα βρίσκεται,  θα πρέπει να εξεταστεί  εάν  είναι συμφέρουσα η επισκευή η εάν θα  πρέπει να κατεδαφιστεί το υπάρχον κτίριο και στην θέση του να κατασκευαστεί νέο.

Παράλληλα,  στον μεγάλο ακάλυπτο  χώρο του οικοπέδου μπορούν να γίνουν αθλητικές εγκαταστάσεις , παιδική χαρά κτλ,  που μπορεί να καλύψουν τις πολύ μεγάλες ανάγκες  που υπάρχουν σήμερα  στην περιοχή.

     Ο  Πρόεδρος                                                              Ο Γεν. Γραμματέας

       Λ. Μπασιάς                                                                Γ. Ξανθουδάκης

Η συνεδρίαση του Δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Καντάνου-Σελίνου, για την ανάπτυξη του Σελίνου, στις 20-1-2012

Η  ανάπτυξη του Σελίνου ήταν το μοναδικό θέμα συζήτησης στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καντάνου – Σελίνου, που έγινε την Παρασκευή 20 Ιανουαρίου 2012, στις 4 το απόγευμα. Η συνεδρίαση έγινε στην ιστορική έδρα του Δήμου, την Κάντανο, παρουσία του περιφερειάρχη Κρήτης κ. Σταύρου Αρναουτάκη, του αντιπεριφερειάρχη Χανίων κ. Α. Βουλγαράκη,  των βουλευτών κυρίας Κουρουπάκη και κ.  Δαμιανάκη, του μητροπολίτη κ.κ. Αμφιλόχιου και άλλων.

Στη συνεδρίαση αυτή μίλησαν εκτός από το Δήμαρχο κ. Δερμιτζάκη και  δημοτικούς συμβούλους του δήμου, οι προαναφερθέντες, καθώς και εκπρόσωποι συλλόγων  και φορέων. Επίσης  όποιος άλλος ήθελε από αυτούς που παρακολούθησαν  τη συνεδρίαση.  Οι ομιλητές αναφέρθηκαν στα προβλήματα που παρουσιάζει η επαρχία Σελίνου και  κατατέθεσαν  προτάσεις  που θα βοηθήσουν στην ανάπτυξη της.

Από το σύλλογο επιστημόνων Σελίνου  μίλησαν ο Πρόεδρος του συλλόγου κ. Λουκάς Μπασιάς και το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου κ. Ευτύχης Λαμπουσάκης.

Στην ομιλία του ο Πρόεδρος  του συλλόγου επιστημόνων Σελίνου κ. Λουκάς Μπασιάς είπε τα εξής:

«Σχετικά με τα  προβλήματα που υπάρχουν στο Σέλινο,  αναφέρθηκαν πολλοί από τους προηγούμενους ομιλητές οι οποίοι και κατέθεσαν προτάσεις για την επίλυση τους, ώστε  να βοηθηθεί η ανάπτυξη της επαρχίας. Ετσι  στο χρόνο  των λιγότερων από πέντε   λεπτών  που μου αναλογεί  για να μιλήσω,  δεν μπορώ παρά να αναφερθώ μόνο επιγραμματικά σε αυτά που θεωρώ πως είναι από τα σπουδαιότερα .

Επίσης θα αναφερθώ και σε δύο άλλα θέματα, και μάλιστα με περισσότερα λόγια, αφού οι μέχρι τώρα  ομιλητές αναφέρθηκαν πολύ λίγο η καθόλου.

Από τα πλέον σημαντικά έργα για την ανάπτυξη της επαρχίας  που πρέπει να γίνουν  είναι :

1)Κατασκευές βιολογικών καθαρισμών στην Παλαιόχωρα και τη Σούγια. Οι κατασκευές αυτές  πρέπει να γίνουν το ταχύτερο δυνατόν. Χωρίς  βιολογικούς καθαρισμούς οι πανέμορφες αυτές περιοχές όχι μόνο δε θα γνωρίσουν  ανάπτυξη αλλά σύντομα θα υποβαθμιστούν και θα γνωρίσουν  το μαρασμό.

Η Παλαιόχωρα και η Σούγια  στηρίζουν την οικονομία της επαρχίας λόγω της  τουριστικής κίνησης που έχουν. Είναι προφανές ότι εάν οι θάλασσες δεν είναι καθαρές σύντομα ο τουρισμός θα υποστεί μεγάλη μείωση  με ότι αυτό συνεπάγεται για την επαρχία Σελίνου.

2)Η βελτίωση του οδικού άξονα  Χανιά - Σούγια σε πολλά τμήματα, ιδιαίτερα στα τμήματα Αγία Ειρήνη-Καμπανός και Ροδοβάνι-Σούγια.

3)Η βελτίωση του οδικού άξονα Χανιά  – Παλαιόχωρα, σε ορισμένα τμήματα, αλλά και των επαρχιακών δρόμων που αρχίζουν λίγο μετά τις Στροβλές και  οδηγούν προς το Βουτά και τη Σαρακίνα.

4)Η κατασκευή του δρόμου Ελαφονήσι –Κουντούρα .Ο δρόμος αυτός θα δώσει τη δυνατότητα στους χιλιάδες επισκέπτες που μεταβαίνουν καθημερινά κατά την καλοκαιρινή περίοδο  στο Ελαφονήσι να επισκεφτούν χωρίς δυσκολία και τις γειτονικές περιοχές του Σελίνου με σαφή οφέλη για την περιοχή.

5)Η κατασκευή δρόμου που να συνδέει την Παλαιόχωρα με τη Σούγια, κοντά στη θάλασσα,  ώστε ο χρόνος που θα χρειάζεται κάποιος για να πάει από το ένα μέρος στο άλλο να είναι πολύ μικρός. Η σημασία ενός τέτοιου δρόμου για την ανάπτυξη του Σελίνου είναι πολύ μεγάλη.

6)Η ουσιαστική βελτίωση του δρόμου Ροδοβάνι – Κάνδανος με νέες χαράξεις σε πολλά του τμήματα.

7)Η συντήρηση και προβολή  των βυζαντινών εκκλησιών, που στο Σέλινο έχουμε την τύχη να έχουμε πολύ μεγάλο αριθμό.

Επίσης θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη φροντίδα για την προστασία του περιβάλλοντος σε όλες τις περιοχές του Σελίνου . Ιδιαίτερα  στις  περιοχές που  θα εγκατασταθούν  φωτοβολταϊκά  και ανεμογεννήτριες.

Θα πω  περισσότερα λόγια για τις αρχαίες πόλεις του Σελίνου και για τον Πύργο του Σταυρού της Καντάνου που όπως προανέφερα οι μέχρι τώρα  ομιλητές  αναφέρθηκαν πολύ λίγο η  καθόλου.

α)Σχετικά με τις αρχαίες  πόλεις του Σελίνου.

Όπως είναι γνωστό στην περιοχή του Σελίνου βρίσκονται πολλές αρχαίες πόλεις. Η ανάδειξη των αρχαίων αυτών πόλεων σίγουρα θα αποτελέσει σημαντικό μοχλό ανάπτυξης για ολόκληρο το Σέλινο.

Είναι προφανές τι θα συμβεί στο μέλλον στην περιοχή,  όταν δηλαδή  θα έχουν γίνει οι αναγκαίες  ανασκαφές και θα έχουν ανευρεθεί τα μνημεία που σήμερα είναι θαμμένα στο έδαφος.  Στη Λισσό, που είναι η αρχαία πόλη στην οποία  σήμερα είναι ορατά πολλά  αρχαιολογικά μνημεία, χωρίς βεβαίως  να έχουν γίνει ακόμη όλες οι αναγκαίες ανασκαφές οπότε και θα αποκαλυφθούν και πολλά άλλα,  χιλιάδες επισκέπτες μεταβαίνουν  κάθε χρόνο στη περιοχή αυτή, ενισχύοντας  με τον τρόπο αυτό την τοπική οικονομία αλλά και προβάλλοντας  την περιοχή .

Στις αρχαίες πόλεις του Σελίνου δεν έχουν γίνει σχεδόν καθόλου σοβαρές ανασκαπτικές εργασίες τις τελευταίες δεκαετίες παρά μόνο  ελάχιστες εργασίες στην Ελυρο και τα Τσισκιανά. Ισως και κάπου αλλού.

Εκτός όμως από το γεγονός της μη ανάδειξης των αρχαιοτήτων, υπάρχουν και προβλήματα προστασίας.

Αντί λοιπόν να επιλυθούν αυτά τα βασικά προβλήματα που υπάρχουν, αυτά δηλαδή που αφορούν  την ανάδειξη και την προστασία, από ότι πληροφορούμαι  υπάρχουν σκέψεις  για  επέκταση των αρχαιολογικών ζωνών σε κάποιες από τις αρχαίες αυτές  πόλεις, όπως την αρχαία Ελυρο.

Είναι προφανές ότι κανένας δεν θέλει την καταστροφή των αρχαίων πόλεων του Σελίνου, αφού η αξία τους είναι ανεκτίμητη και  θα βοηθήσουν σίγουρα στο μέλλον στην ανάπτυξη της περιοχής μας. Όμως δεν πρέπει να γίνονται  υπερβολές  στον καθορισμό των αρχαιολογικών ζωνών.

 Όπως είναι γνωστό στην Α αρχαιολογική ζώνη  απαγορεύεται κάθε εργασία. Η κατά τη γνώμη μου χωρίς επαρκή στοιχεία διεύρυνση  της  Α ζώνης στην αρχαία Ελυρο, σε μια τεράστια περιοχή,  θα νεκρώσει κάθε ανάπτυξη σε σχεδόν τρία ολόκληρα χωριά. Και αυτό σε περιοχές που ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουν βρεθεί  ίχνη κτισμάτων  αρχαίων πόλεων.

Εάν συμβεί αυτό και σε κάποιες άλλες από τις άλλες αρχαίες  πόλεις του Σελίνου, σίγουρα θα δημιουργηθούν αντίστοιχα προβλήματα.

Η επαρχία Σελίνου  από τη φύση της, λόγω της μορφολογίας του εδάφους,  έχει προβλήματα  ιδιοκτησιακά λόγω των πολλών εκτάσεων  που ήδη έχουν χαρακτηριστεί η πρόκειται να χαρακτηριστούν στο μέλλον ως δημόσιες δασικές εκτάσεις. Επίσης επειδή μεγάλες εκτάσεις  βρίσκονται  σε προστατευόμενες περιοχές, υπάρχουν σημαντικοί  περιορισμοί  στη δόμηση και στην αξιοποίηση των περιοχών αυτών. Ετσι  θεωρώ ότι με την πρόσθεση και άλλων προβλημάτων,  λόγω της πιθανής διεύρυνσης των αρχαιολογικών ζωνών,  θα οδηγηθεί μεγάλο μέρος  της  περιοχής  του Σελίνου σε οριστική ερήμωση και σε εγκατάλειψη.

β)Η ανακατασκευή του πύργου του Σταυρού της Καντάνου.

Ένα από τα ιστορικότερα μέρη του Σελίνου είναι ο Σταυρός της Καντάνου.  Οποιος  διαβάσει τις κρητικές ιστορίες θα δει ότι από την επανάσταση του  1821  μέχρι την τελευταία επανάσταση του 1896-1897 στην περιοχή αυτή έχουν γίνει δεκάδες μάχες με τους Τούρκους  και έχει θυσιαστεί ένας πολύ μεγάλος αριθμός Κρητικών.

Κατά την επανάσταση του 1866-1869 κατασκευάστηκε στην περιοχή αυτή ένας πύργος  από τους Τούρκους, ενταγμένος σε ένα σύνολο πύργων που αναγκάστηκαν οι τελευταίοι να κάνουν, γιατί διαφορετικά δεν μπορούσαν να υποτάξουν τους επαναστάτες. Ο πύργος αυτός και στις επόμενες επαναστάσεις έγινε το επίκεντρο πολλών πολεμικών επιχειρήσεων στο Σέλινο μεταξύ των δύο αντιπάλων.

Το 1897 οι τούρκοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Κάνδανο. Είχαν προηγηθεί  σκληρές μάχες, και οι κρητικοί κατόρθωσαν να καταλάβουν τον Πύργο του Σταυρού. Στην συνέχεια ο πύργος καταστράφηκε. Μερικές λεπτομέρειες για την κατασκευή του πύργου υπάρχουν σε διάφορες ιστορικές πηγές, όπως στα δημοσιεύματα του Κονδυλάκη κτλ.

Σήμερα ο επισκέπτης στην περιοχή του Πύργου του Σταυρού της Κανδάνου θα δει μια περιοχή διάσπαρτη από τις πέτρες, από τις οποίες  ήσαν κατασκευασμένοι οι τοίχοι του πύργου. Σώζονται μόνο ελάχιστα τμήματα της τοιχοποιίας, η δεξαμενή που μάζευαν το νερό κτλ.

Η θέση του πύργου είναι εξαίρετη αφού φαίνεται ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή της Κανδάνου αλλά και του Ανατολικού Σελίνου.

Σίγουρα εφόσον θα γινόταν αναστήλωση του πύργου, που αποτελεί μεγάλο ιστορικό μνημείο της περιοχής του Σελίνου, θα προκαλούσε την επίσκεψη πολλών επισκεπτών και για το μνημείο αλλά και για την καταπληκτική θέση που βρίσκεται.

Παρά το ότι, όπως προανέφερα, όλη η ανοδομή έχει κατεδαφιστεί, ως πολιτικός μηχανικός που είμαι θεωρώ ότι το κόστος της ανακατασκευής του πύργου δεν θα είναι μεγάλο. Και πιστεύω ότι θα πρέπει να επιδιωχθεί από τους αρμόδιους φορείς να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα για την επανακατασκευή του.

Η ανάδειξη του Πύργου της Κανδάνου είχε επισημανθεί και από τον πολιτιστικό σύλλογο Κανδάνου, ως απαραίτητο έργο για να γίνει, στη συνάντηση του συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου με πολιτιστικούς συλλόγους του Σελίνου που έγινε στην Κάντανο στις 27 Μαρτίου 2011. Τότε από τους συλλόγους αναφέρθηκαν  διάφορα έργα  που θεωρούν ότι πρέπει να γίνουν στην περιοχή για την ανάπτυξη της.»

Τεχνικά έργα