Πρόταση για οργάνωση επιστημονικού συνεδρίου για την αρχαία Λισσό

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΣΕΛΙΝΟΥ                 

                                                                                    Χανιά  4-10-2017

Κροκιδά 31 Χανιά                                              Αριθμ. Πρωτ.

Προς:1)Δήμο Καντάνου-Σελίνου

         

          2)Ιστορική Λαογραφική και

           Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης (Ι.Λ.Α.Ε.Κ.)

ΘΕΜΑ: Πρόταση για συνδιοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου

με θέμα: «Αρχαία Λισσός, διαδρομή στο χρόνο και προοπτικές ανάδειξης».

Θεμελιωμένη ανατολικά της αρχαίας Συίας (σημερινή Σούγια), η αρχαία Λισσός αποτελούσε μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της Δυτικής Κρήτης. Ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας αποτελεί το Ασκληπιείο, ως θρησκευτικό και ιαματικό κέντρο της εποχής, το οποίο μαζί με τις άλλες αρχαιότητες του περιβάλλοντος χώρου (θέατρο, ταφικά μνημεία κλπ.) κρίνεται αναγκαίο να αναδειχθεί και να προστατευθεί. Οι παρεμβάσεις αυτές θεωρούμε ότι θα συμβάλλουν στην πληρέστερη ιστορική γνώση για την περιοχή και στην ακόμα μεγαλύτερη επισκεψιμότητά της.

Γνωρίζουμε το ενδιαφέρον και τις ενέργειες που προβαίνει ο Δήμος Καντάνου – Σελίνου για την ένταξη  έργων ανάδειξης της αρχαίας αυτής πόλης στα προγράμματα του ΕΣΠΑ καθώς και το ενδιαφέρον των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου  της ΙΛΑΕΚ.

Πιστεύοντας ότι με την διοργάνωση ενός επιστημονικού συνεδρίου, με ομιλητές επιστήμονες υψηλού κύρους, θα βοηθούσαμε στην προβολή ακόμη περισσότερο της αρχαιολογικής αξίας της περιοχής, αλλά και θα  στηρίζαμε τις προσπάθειες του δήμου,  θεωρούμε σκόπιμο να σας προτείνουμε να συνδιοργανώσουμε ένα τέτοιο  συνέδριο με θέμα «Αρχαία Λισσός: Διαδρομή στο χρόνο και προοπτικές ανάδειξης».

  Ο Πρόεδρος                                                    Η  Γεν.  Γραμματέας

Μπασιάς Λουκάς                                              Γεντεκάκη Ειρήνη

Από την εκδήλωση στο Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου

Στις 8-7-2017 έγινε εκδήλωση στο Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από την Περιφέρεια Κρήτης, τον Δήμο Καντάνου Σελίνου και τον Σύλλογο Επιστημόνων Σελίνου

Στην εκδήλωση, μέσα στο Φαράγγι και κοντά στον εκκλησιόσχημο βράχο "Αη Γιάννης"  και "Πολλά σπιτάκια",  το μέλος της επιτροπής Πολιτισμού του δήμου Καντάνου- Σελίνου και ιστορικός ερευνητής Ευτύχης Κορκίδης, έκανε ξενάγηση. Δημοσιεύεται ακολούθως μέρος από το ενημερωτικό τεύχος που μοίρασε κατά την ξενάγηση  στο κοινό.

                                                ΕΥΤΥΧΗΣ ΚΟΡΚΙΔΗΣ

ΤΑ «ΠΟΛΛΑ ΣΠΙΤΑΚΙΑ»

ΣΤΟ «ΑΓΕΡΙΝΙΩΤΙΚΟ ΑΡΜΑΤΟΛΙΚΙ»

  

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΕΣΤΕΡΗ ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΣΤΟΥΣ

ΕΡΕΙΠΩΜΕΝΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ, ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ «ΠΟΛΛΑ ΣΠΙΤΑΚΙΑ» ΤΟΥ «ΑΓΕΡΙΝΙΩΤΙΚΟΥ ΑΡΜΑΤΟΛΙΚΙΟΥ»  ΤΟΥ ΣΕΛΥΝΟΥ,

ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΟ –ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΣΚΙΤΣΑ, ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΤΕΣ.

  

                           ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΣΕΛΥΝΟΥ  ΙΟΥΛΙΟΣ 2017

«ΠΟΛΛΑ ΣΠΙΤΑΚΙΑ»

ΦΑΡΑΓΓΙ   ΑΓ. ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ  ΦΑΡΑΓΓΙ ΦΥΓΟΥΣ

Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

 Σε υψόμετρο 540Μ. και σε απόσταση 1200 μ. από την βόρεια είσοδο του Φαραγγιού της Αγίας Ειρήνης, σώζονται σήμερα τα ερείπια δύο παλαιών οικισμών. Η ακριβής ημερομηνία κατασκευής αυτών των πρόχειρων οικιών δεν είναι γνωστή. Θα έλεγε κανείς, ότι χάνονται στον χρόνο. Τα «Σπιτάκια», ή «Τα πολλά σπιτάκια», όπως τα ονομάζουν ακόμα και σήμερα οι ντόπιοι, δεν υπερβαίνουν τα δέκα, όμως, στα μισά του περασμένου αιώνα αριθμούσαν πάνω από σαράντα τον αριθμό. Υπήρχαν τρεις οικισμοί, όμως ο νοτιότερος και ανύπαρκτος σήμερα, υπήρχε, σε μικρό ημικυκλικό πλάτωμα, γύρω από τον εκκλησιόσχημο βράχο (εικονοστάσι), που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο. Οι οικισμοί (γειτονιές), είναι/ήταν συνεκτικοί, λόγω της στενότητας του χώρου και της ανωμαλίας του εδάφους από την μια και απ’ την άλλη, για την καλλίτερη προστασία τους, από κάθε λογής παρείσακτους. Από τα Πολλά Σπιτάκια και με κατεύθυνση βόρεια και ανατολικά, ξεκινά το Φαράγγι της Φυγούς, που καταλήγει κοντά στην εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων, στην δυτική είσοδο του Οροπεδίου του Ομαλού. Από τα μισά περίπου του Φαρ. της Φυγούς και με βόρεια κατεύθυνση αναπτύσσεται η γόνιμη περιοχή και λαγκαδιά Μοσκοχώραφα. Από τα Μοσκοχώραφα διέρχεται και ο πανάρχαιος και κύριος ιππήλατος δρόμος, που ακούγεται σήμερα ως «Βασιλική Στράτα», που εξυπηρετούσε το Ανατολικό Σέλυνο, με το οροπέδιο του Ομαλού. Η θέση των Π. Σ. περιβάλλεται από ψηλές και επίκαιρες θέσεις, που έχουν οπτική επαφή μεταξύ τους, αλλά και η κάθε θέση απ’ αυτές, με τους οικισμούς. Από τα δυτικά είναι η «Κεφάλα», από νότια και ανατολικά ο «Πύργος» και ανατολικά και βόρεια η κορυφή «Πυρού». Ό Αγιερινιώτης ποταμός, συγκεντρώνει όλα τα όμβρια νερά του Ανατολικού Σελύνου, συμπεριλαμβανομένων και των δυτικών τμημάτων των Λευκών Ορέων (Μαδάρας), που καταλήγουν στον όρμο της Σούγιας. Σε παρατεταμένες και απότομες βροχοπτώσεις ο χείμαρρος Αγερινιώτης γίνεται επικίνδυνος και ορμητικός.

    Εκτός από τους τρεις οικισμούς στα Π.Σ. πρόχειρες οικίες, υπάρχουν και μεμονωμένες και διάσκορπες, σε όλο το βόρειο τμήμα του Φαρ. τ. Αγίας Ειρήνης.

 Στην ίδια περιοχή ακόμα υπάρχουν αρκετά αθέατα και δυσεύρετα μικρά σπήλαια, ρωγμές, φυσικές κρύπτες και σχίσματα εντός των οποίων κατέφευγαν οι κάτοικοι, προκειμένου, να προστατευτούν, κάθε φορά, που έπρεπε να κρυφτούν. Εάν κινδύνευαν ακόμα και μέσα στο «Αρματολίκι», τότε τα γυναικόπαιδα και οι αδύναμοι, διέφευγαν διά μέσου του Φαραγγιού της Φυγούς, προς άλλες ασφαλέστερες περιοχές της Μαδάρας, για προστασία.

 Εκτός από την Βόρεια και κύρια πρόσβαση στο «Αγιερινιώτικο Αρματολίκι», στην θέση μπορούσε κάποιος να την πλησιάσει, μόνο το καλοκαίρι, από την νότια είσοδο (του παπά ο μύλος ή Ζουριδάς), από τον «Γαϊδαρόπορο», ιππήλατος δρόμος, που οδηγούσε μέσα στο φαράγγι, από δυτικά και μεταξύ των περίοπτων θέσεων «Κεφάλα» και «Ασπαλαθοπεζούλα» και «Βίγλα». Ακόμη υπάρχει βατός και ιππήλατος δρόμος, που ενώνει την θέση του Παπά τον μύλο με τον οικισμό Κουστογέρακο. Πιο νότια από τα Π.Σ. υπάρχει δύσβατο μονοπάτι, που οδηγούσε στην περιοχή της «Γρες Λέσκας», και στην Μαδάρα. Λόγω του επικίνδυνου της διαδρομής αυτής, την χρησιμοποιούσαν πολλοί λίγοι και μόνο, εάν υπήρχε μεγάλη ανάγκη.

ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Γύρω από τα «Πολλά σπιτάκια» υπάρχουν πολλές παραδόσεις και θρύλοι, όπου προσδίδουν, μεγάλη αξία στην ύπαρξη και τους σκοπούς, για τους οποίους κατασκευάστηκαν. Λέγεται ότι στην περιοχή, κουρσάροι, έκρυψαν, ένα μεγάλο θησαυρό. Μάλιστα γι’ αυτό έκτισαν αυτά τα πρόχειρα κτίσματα, επειδή, δεν είχαν πολύ χρόνο στην διάθεσή τους. Η διάταξη δε αυτών των πρόχειρων κατοικιών θα τους βοηθούσε να τον αναζητήσουν, όταν θα τον αναζητούσαν ξανά.

  Ο ΤΡΩΔΟΣ

     Μετά την κατάκτηση του Σελύνου, το 1653 και της Κρήτης το 1669, τα πλούσια παραγόμενα αγαθά, που παρήγαγε το νησί, εκτός από τους περισσότερους Ενετούς, που αλλαξοπίστησαν, για να μην χάσουν τα κτήματά τους, πολλοί αξιωματούχοι Τούρκοι ήρθαν στο νησί και ζητούσαν κλήρο. Μεταξύ αυτών ήταν και ο γιγαντόσωμος και ρωμαλέος Τρώδος, όπου το 1750 ήλθε στα Χανιά. Ο Τούρκος Διοικητής, βλέποντας το επιβλητικό παράστημά του και την ακολουθία του, τον έστειλε στην Κάντανο και μάλιστα στον Κουφαλωτό, όπου ήταν και το κέντρο των Γενιτσάρων. Για τον ίδιο λόγο, οι Γενίτσαροι του Κουφαλωτού, τον έστειλαν στην περιοχή Καμπανού, όπου κατοικούσαν τα ανθρωπόμορφα τέρατα και Γενίτσαροι, Τσούνος, Τσούκος, Φεητζής, Βεργέρηδες κ.α. όπου του παραχώρησαν τμήμα του άλλοτε τιμαρίου του Ενετού Άρχω – Σταμπούζου. Ο Τρώδος ζήτησε και παντρεύτηκε την κόρη του Σταμπούζου. Ο Σταμπούζος, είχε και έναν γιο, ο οποίος υποστηριζόμενος από τον πανίσχυρο Τρώδο, ζούσε ζωή ασύδοτη. Μετά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, φοβούμενοι, οι γενίτσαροι, για αντίποινα, υποχρέωσαν τον Σταμπούζο, να τον συνετίσει. Όμως ο Σ. ευρισκόμενος σε δύσκολη θέση, εγκατέλειψε το τιμάριό του και πηγαίνοντας στο Αγιερινιώτικο Φαράγγι, εγκαταστάθηκε εδώ στα Π. Σπιτάκια. Και διεξήγαγε μαζί με τους καταπιεσμένους χριστιανούς, αγώνας κατά των κατακτητών Τούρκων.

 

   ΛAKKΟΣ ΣΓΟΥΡΑΦΟΣ

   Ο Λάκος Σγουράφος περιλαμβάνει τους οικισμούς του Απανωχωρίου, που γειτνιάζει δυτικά από βόρειο τμήμα του Φαρ. της Αγιάς Ειρήνης, ή κατ’ άλλους, συμπεριλαμβάνονται οι περιοχές της Αγίας Ειρήνης, του Καμπανού, Αργαστηρίου και Σκάφης. Η παράδοση θέλει την ονομασία της η περιοχή, να την πήρε, από τούρκο πασά, που ζήτησε μετά από μια επανάσταση να θαυμάσει τους επαναστάτες, για τους οποίους είχε ακούσει, ότι ήταν θαυμάσιοι πολεμιστές. Ο Πασάς, αφού τους επέτρεψε να φέρουν μαζί τα όπλα τους, ζήτησε να τους συναντήσει από κοντά, στον «πόρο του Προφ. Ηλία», στο Απανωχώρι. Ο Πασάς αφού θαύμασε το επαναστατικό τους παράστημα, είπε, ότι εάν είχε μαζί τους ζωγράφο, θα τους ζωγράφιζε. Όμως «Σγουράφος», κατά τον Τριβάν, ήταν Ενετός αξιωματούχος και στην περιοχή του Σελύνου, υπάρχουν αρκετές αφιερώσεις και χαράγματα. Μάλιστα σε ενετικούς καταλόγους, περιοχή, αναφέρεται ω Σγουραφιανά.

ΦΑΡΑΓΓΙ  ΦΥΓΟΥΣ

Το νότιο τμήμα του Φαραγγιού της Φυγούς, καταλήγει μέσα στο Φαράγγι. Αγ. Ειρήνης από την δυτική είσοδο του οροπεδίου του Ομαλού, όπου ξεκινά. Στην περιοχή, που καταλήγει το Φαράγγι της Αγ. Ειρήνης. Εκεί είχαν αναπτυχθεί και οι οικισμοί. Οι κάτοικοι, όσες φορές κινδύνευαν από επιθέσεις κατακτητών, διά μέσου του βατού, αλλά άγριου αυτού φαραγγιού διέφευγαν, αναζητώντας σωτηρία στα Λευκά Όρη. Επειδή «έφευγαν» οι κάτοικοι από αυτό το Φαράγγι, το ονόμασαν «Φυγού».

  

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Η δόμηση των πρόχειρων κατοικιών, χαρακτηρίζεται πρόχειρη. Οικοδομήθηκαν από πέτρες χωρίς κονίαμα (ξηρολιθοδομή). Εσωτερικά οι πέτρες σχημάτιζαν θόλο, ακολουθώντας οι κατασκευαστές τους τον πανάρχαιο δομικό τρόπο, που συναντάται ευρύτατα σε όλες τις ορεινές περιοχές της Κρήτης και ακούγονται ως «Κούμοι». Στα Π.Σ. σήμερα, δυστυχώς δεν διασώζεται κανένα, στην πλήρη μορφή του, όμως από διηγήσεις των ντόπιων, μάθαμε, ότι οι πλαϊνοί τοίχοι ήταν περίπου κατακόρυφοι μέχρι το ύψος αναστήματος ανθρώπου. Απ’εκεί και πάνω, ξεκινούσε ο πέτρινος θόλος(ίδ. Σχ.). Χρησιμοποιούνταν πέτρινες πλάκες, που προεξείχε προς το εσωτερικό της οικίας περίπου κατά το 1/3 της επιφάνειάς της. Το ίδιο επαναλαμβανόταν και με την επόμενη και πάνω απ’ αυτήν, μέχρι να ενωθούν με τις αντίστοιχες απέναντι πλάκες. Κατά την πρόοδο όμως της τοποθέτησης των πέτρινων πλακών αυτών, έπρεπε να ληφθεί μέριμνα, ούτως ώστε κάθε πλάκα, που πατούσε στην προηγούμενη αντισταθμίζεται το βάρος κλιμακωτά με τις προηγούμενες, με άλλες πλάκες. Ακόμα οι πλάκες αυτές, έπρεπε να έχουν λίγη κλίση, από υψηλό σημείο του θόλου, προς τα έξω, για να απορρέουν τα νερά της βροχής και από των λειώσιμο του χιονιού. Στην περιοχή του Φ. τ. Αγ. Ειρήνης, σπανίζουν τα σχιστολιθικά πετρώματα, γι’ αυτό, πιθανώς να μεταφέρθηκαν από την περιοχή του Αργαστηριού και του Αποπηγαδιού, όπου αφθονούν. Στις υπόλοιπες κατασκευές, χρησιμοποιήθηκαν πέτρες από ασβεστολιθικά πετρώματα, που αφθονούν σε όλο το μήκος του Φαραγγιού. Πιο κάτω λίγο, από τον εκκλησιόσχημο βράχο, υπάρχει η θέση «Παλιό νταμάρι», όπου πιστεύεται ότι εξόρυσσαν πέτρες οι κατασκευαστές, και τις χρησιμοποίησαν, για κάθε κατασκευή στην περιοχή. Εσωτερικά σε κάθε σπιτάκι, υπήρχε ένα πέτρινο πεζούλι, πάνω στο οποίο αναπαύονταν κάτοικοι. Εξωτερικά υπήρχε πυρομάχι, για την παρασκευή του φαγητού, αλλά και πλάκες, πάνω στις οποίες έψηναν πίτες ψωμιού. Φούρνοι, πιθανώς να υπήρχαν. Σήμερα όμως δεν υπάρχει κανένα ίχνος τους. Εξωτερικά σε κάθε οικίσκο υπήρχε πέτρινο πεζούλι, για ανάπαυση. Γενικά κάθε σπιτάκι εσωτερικά, ήταν στενάχωρο και πολύ χαμηλό. Ήταν κατασκευασμένα, για ολιγόχρονη παραμονή, εποχές μάλιστα, που κάθε οικογένεια αριθμούσε πολλά μέλη, εκτός των φιλοξενούμενων, που κατέφευγαν εκεί, για φιλοξενία. Στα πέτρινα πεζούλια μέσα και έξω, αν ο καιρός το επέτρεπε, κοιμόταν πάνω σε κλαδιά και θυμάρια (στρωματσάδα) με μοναδικό κλινοσκέπασμα το ανθεκτικό επανωφόρι των ορεσίβιων Κρητικών, την μάλλινη « Καπότα», που έφεραν πάντοτε μαζί τους. Ανάλογα με την περίσταση, οι κάτοικοι, ενώ υπολόγιζαν, ότι η παραμονή τους σ’ αυτά, θα ήταν ολιγοήμερη, αρκετές φορές αναγκάστηκαν , να παραμείνουν σ’ αυτά, αρκετά χρόνια.

Σχεδίαση Σπιτακιών 

 ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  Από το Αγερινιώτικο Αρματολίκι εξόρμησε ο Ιάκ. Κουμής, και Εφαρμόστηκε το έξυπνο σχέδιο της κατάληψης της καστρονησίδας της  Γραμβούσας και απ’ εδώ προσπάθησε να οργανώσει και να συμβάλει στην επανάσταση του Χαιρέτη το 1841, στο Σέλυνο. Εδώ κατέφυγε και ο ΘοδωροΜανώλης από τα Μαραγκιανά, μετά, που σκότωσε τον αιμοβόρο γενίτσαρο Βέργερη. Απ’ εδώ, έφυγε και ο Αγερινιώτης Γιώργιακας και σκότωσε τον αδελφό του Βέργερη, στα Νερατζόπορα του Ομαλού. Έναν από τους Βεργέρηδες της περιοχής σκότωσε και ο ΚαλογεροΓιάννης από την Σαμαριά, αλλά εδώ κατέφυγαν και άλλοι αγωνιστές της περιοχής, που σκότωσαν άλλους γενίτσαρους, που δρούσαν ανενόχλητοι και ασύδοτοι, μετά την επανάσταση του Δασκαλογιάννη. Εδώ κατέφυγαν και οι τρείς αδελφοί Τσιβουράκηδες, που παρά  την μεγάλη χιονόπτωση, και αφού γλύτωσαν από τύχη, κατά μεγάλη σφαγή του Κακοδικίου το 1821, κατάφεραν να φθάσουν στην Σύρο και να δημιουργήσουν επικερδή βιοτεχνία. Το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους, οι ευεργέτες αυτοί, το διέθεσαν στις Κρητικές επαναστάσεις. Απ’ εδώ εξορμούσαν πολλές φορές και οι Σελυνιώτες «καλησπέρηδες», τιμωρώντας τα άγρια τούρκικα σώματα, τις «Ζουρίδες». Στις κρύπτες, στα σπήλαια και στα Σπιτάκια, ξέτρεχαν από παππού, προς πάππου, τα μέλη της Αγιερινιώτικης οικογένειας, Παπαντωνάκη, μετονομασθείσα μετά σε Παπαγιαννάκη, από την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, μέχρι την δεκαετία του 1960, προσφέροντας αδιάκοπα, με επιτυχία, αφιλοκερδώς, και με προθυμία, τις ιατρικές τους υπηρεσίες. Η Άννα Παπαγιαννάκη, εκτός από τις ιατρικές γνώσεις, που κληρονόμησε από τον πατέρα και τον  παππού, παντρεύτηκε τον οπλαργηγό Γ. Μαρματάκη, συνέχισε να προσφέρει τις ιατρικές υπηρεσίες της, μεταλαμπαδεύοντάς τις γνώσεις αυτές, στην κόρη της Μαρία. Ήταν μέλος της γυναικείας επαναστατικής ομάδας του Σελύνου, μαζί με την κόρη του αγωνιστή ΠενταροΓιάννη, την κόρη του Παπά-Κασσέλο, την Φραγκέδη κ.α. γνωρίζοντας έτσι καλά την χρήση των όπλων. Αλλά η Α.Π. συμμετείχε στα πολεμικά συμβούλια των οπλαρχηγών και πολλές φορές, κατά τον καθηγητή Μαν. Γενεράλη, η γνώμη της γινόταν σεβαστή και αποδεκτή.

Απ’ εδώ ξεκίνησε ο Κουμής και ανδραγάθησε στην Στερεά Ελλάδα, μαζί με τον ΠενταρόΓιάννη, τον Τσισκάκη τον Φραγκίσκο κ.α. που διακρίθηκαν στις μάχες της Πελοποννήσου και των Αθηνών. Εδώ στην περιοχή των σπιτακιών και στην Χοιρότρυπα κατέφυγαν τραυματισμένοι και κατασφάγηκαν οι ήρωες, οι Μαραγκάκης Ιωάννης (αδελφός του ΘοδωροΜαμώλη) και ο Πεντάρης Μαθιός, το 1821. Αλλά σε όλες τις επαναστάσεις από το Αγεριν. Αρματ. εξορμούσαν κατά των Τούρκων της Καντάνου των Πλεμενιανών, των Φλωρίων κ.α. κλέβοντας τα ζώα και τα αγαθά των τούρκων. Οι Τούρκοι, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους αντρειωμένους ΑνατολικοΣελυνιώτες, οικοδόμησαν οχυρούς πύργους, κατ’ αρχήν στον Σταυρό, ανατολικά της Καντάνου και στην συνέχεια στον Σπανιάκο, στο Καρακόλι, στις Καβαλαρές και στο Ροδοβάνι. Οι Τούρκοι, όσο έκτιζαν πύργους και οχύρωναν πυργόσπιτα, τόσο οι επαναστάτες κατασκεύαζαν πρόχειρες οχυρώσεις (μετερίζια) και τους αντιμετώπιζαν. Δεν είναι τυχαίο, ότι οι Τούρκοι δεν κατάφεραν να οργανώσουν κανένα τζαμί στο Ανατολικό Σέλυνο, την στιγμή που λειτουργούσαν δύο στο κεντρικό και ένα στο δυτικό.   Από την ελεύθερη πια Αγία Ειρήνη, ο Αγωνιστής Αντώνης Παπαγιαννάκης κάρφωσε την επαναστατική σημαία στο σημαιοστάσιο του κάστρου της Καντάνου στις 28-2-1897 και την επομένη, 1-3-1897 η επαναστατική σημαία του Ανατολικού Σελύνου, κυμάτιζε στο απελευθερωμένο κάστρο της Παλαιοχώρας. Ρίγη συγκινήσεως επικράτησαν στα 1^α Ελευθέρια στο κάστρο του Ροδοβανίου, μετά την αναχώρηση των Τούρκων από το Σέλυνο, για να επαναληφθούν τα ίδια αισθήματα, στην επέτειο της 100ετηρίδας (30-9-1930) και στα 1^α Σελίνεια, που ακολούθησαν (1938), στην Κάντανο. Κατά την Γερμανοκατοχή πάλι η περιοχή του Φαραγγιού αλλά και όλης της δυτικής Μαδάρας, ήταν παρόν στον αντιστασιακό αγώνα. Οι εξορμήσεις των γερμανών, ήταν πολλές και πολλοί κάτοικοι εκτελέστηκαν αναίτια και οδηγήθηκαν στα στρατόπεδα του θανάτου της γερμανοκρατούμενης Ευρώπης, χωρίς να μπορέσουν αρκετοί απ’ αυτούς να επιστρέψουν. Στην Αγ. Ειρήνη, τα τελευταία χρόνια της γερμανοκατοχής, λειτούργησε οργανωμένη αντιστασιακή ομάδα του ΕΑΜ, όπου λειτούργησε μάλιστα και μικρή νοσοκομειακή μονάδα, στο Δημοτικό σχολείο.                      

  

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΧΑΡΤΗ

1. Τοξωτή πέτρινη γέφυρα, που κατασκευάστηκε επί Κρητικής Πολιτείας. Γεφυρώνει την Βασιλική στράτα, που οδηγεί στο Οροπέδιο του Ομαλού.
2. Βυζαντινή αγιογραφημένη εκκλησία του Σωτήρος Χριστού.
3. Ερειπωμένη και ετοιμόρροπη Βυζαντινή αγιογραφημένη εκκλησία του Αγ. Νικολάου
4. Φυλάκιο στην Βόρεια είσοδο (Ποροφάραγγο) του φαραγγιού της Αγίας Ειρήνης.
5. Ασβετοκάμινο (δίπλα στο φυλάκιο)
6. Ξύλινη μικρή γέφυρα.

7,8 . Μεμονωμένα σπιτάκια και μετερίζια.

9. Εκδοτήριο εισιτηρίων.

10. Φυλάκιο Δασαρχείου.

11. Θέση «Χοιρόσπηλιου» - Τόπος θυσίας.

12. Δεξαμενή νερού, από Δασαρχείο.

13. Εκκλησιόσχημος φυσικός βράχος (Εικονοστάσι). Αφιερωμένο στον Άγιο

      Ιωάννη τον Θεολόγο.

14, Αναψυκτήριο.

   Υ.Γ. Οι μεσαίου μεγέθους μαυρισμένοι κύκλοι, σηματοδοτούν την θέση των ερειπίων των διασωζόμενων πρόχειρων κατοικιών.

Εκδήλωση για το νέο βιβλίο του Ευτ. Λαμπουσάκη

Παρουσίαση του βιβλίου του γιατρού Ευτύχη Λαμπουσάκη έγινε στις 12-7-2017, στο Πνευματικό κέντρο Χανίων παρουσία πολύ κόσμου. Το βιβλίο έχει τίτλο: "Επαρχία Σελίνου, γεωγραφία-ιστορία-οικονομία".
Ομηλητές ήταν ο Αλέξ. Παπαδερός και ο Σταμάτης Αποστολάκης.
Την εκδήλωση οργάνωσαν η Περιφερειακή ενότητα Χανίων, ο Δήμος Καντάνου-Σελίνου και ο Σύλλογος Επιστημόνων Σελίνου.

Ψήφισμα για τον Ευστράτιο Τζατζάνη

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΣΕΛΙΝΟΥ

ΨΗΦΙΣΜΑ

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου, μετά την είδηση του θανάτου του ιδρυτικού μέλους του συλλόγου μας, μέλους του Διοικητικού μας συμβουλίου και ειδικού Γραμματέα σε αυτό, 

ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΤΖΑΤΖΑΝΗ

Μηχανολόγου Μηχανικού

που διακρινόταν πάντα για το ήθος, την εντιμότητα, την υψηλή επιστημονική κατάρτιση και την αγάπη για τον τόπο της καταγωγής του, για την πρόοδο του οποίου εργάστηκε μέσα και από τον σύλλογο μας με όλες του τις δυνάμεις,

αποφάσισε  να εκφράσει και δια του τύπου τα θερμά του συλλυπητήρια στους οικείους του.

Χανιά  6-7-2017

Για το Δ.Σ.

    Ο Πρόεδρος                                                          Η  Γεν. Γραμματέας

     Λουκάς Μπασιάς                                                    Ειρ. Γεντεκάκη

Εκδήλωση στο Φαράγγι Αγίας Ειρήνης. Τελικό πρόγραμμα

Οριστικοποιήθηκε το πρόγραμμα της εκδήλωσης στο Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου, που θα γίνει στις 8-7-2017. Αναγράφουμε την σχετική πρόσκληση.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Η Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, ο Δήμος Καντάνου - Σελίνου & ο Σύλλογος Επιστημόνων Σελίνου, , έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν στις εκδηλώσεις που διοργανώνουν με τίτλο:«150 χρόνια από την Κρητική Επανάσταση του 1866 — 1869»το Σάββατο 8 Ιουλίου 2017, στο Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου.Ο Αντιπεριφερειάρχης Χανίων Απόστολος ΒουλγαράκηςΟ Δήμαρχος Καντάνου - Σελίνου Αντώνης ΠερράκηςΟ Πρόεδρος του Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου Λουκάς Μπασιάς

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

09:15 Συγκέντρωση στην είσοδο του Φαραγγιού(επί του επαρχιακού δρόμου Χανίων - Σούγιας)

09:30 Περπάτημα μέχρι τη θέση «Πολλά σπιτάκια» απόστασης 1300 μέτρων

10:00 Επιμνημόσυνη δέηση στον εκκλησιόσχημο βράχο του Αγίου Ιωάννη

10:20 Ξενάγηση στους οικισμούς των επαναστατών «Πολλά σπιτάκια» και «Χοιρόσπηλιο» από τον Ερευνητή Ευτύχιο Κορκίδη.

11:30 Επιστροφή στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο Αγίας Ειρήνης

12:00 Ιστορική και Λαογραφική προσέγγιση για το Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης κατά την Τουρκοκρατία από τους:

Σταμάτη Αποστολάκη, Δάσκαλο - Λαογράφο

Νανά Χαλκιαδάκη, Φιλόλογο - Μέλος του Δ.Σ. της ΙΛΑΕΚ

Νεκτάριο Νικολακάκη, Διδάκτορα Ιστορίας και μέλους του Δ.Σ. Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου.

13:30 Απόδοση Τιμητικής Διάκρισηςστο Δάσκαλο & Λαογράφο Σταμάτη Αποστολάκη

Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου

Οχι οριστικό πρόγραμμα

Ιστορία, προοπτικές ανάπτυξης

H αντιπεριφέρεια Χανίων, ο Δήμος Καντάνου- Σελίνου και ο Σύλλογος Επιστημόνων Σελίνου, διοργανώνουν στις 8 Ιουλίου 2017, ημέρα Σάββατο, εκδήλωση στο Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης Σελίνου, σε συνεργασία με πολιτιστικούς συλλόγους της περιοχής .

Το Φαράγγι της Αγίας Ειρήνης είναι ένας από τους πλέον ιστορικούς τόπους στο νομό Χανίων, αφού συνδέεται ενεργά με γεγονότα, που συνέβησαν σε όλες τις ιστορικές περιόδους.
Παράλληλα, είναι ένας τόπος ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, λόγω της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας που έχει και αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα φαράγγια της Κρήτης.

Η εκδήλωση έχει σαν σκοπούς:
1. Την προβολή των επαναστατικών αγώνων , που δόθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του Φαραγγιού και στην απόδοση τιμής σε αυτούς, που αγωνίστηκαν εκεί η θυσιάστηκαν.
2. Να δοθεί η δυνατότητα στους επισκέπτες να ξεναγηθούν στο μικρό Μουσείο του χωριού της Αγίας Ειρήνης, αλλά και στις ιστορικές περιοχές «Ποροφάραγγο», «Πολλά σπιτάκια» (εκεί υπάρχουν τα ερείπια των σπιτιών που κατέφευγαν οι οικογένειες των επαναστατών), «Χοιρόσπηλιο» (που είναι τόπος θυσίας), φαράγγι Φυγούς κτλ.
Επίσης να δουν τον εκκλησιόσχημο βράχο του Αγίου Ιωάννου , τόπο λατρείας των επαναστατών, όπου και θα γίνει επιμνημόσυνη δέηση .
Η εκδήλωση εξάλλου γίνεται στην επέτειο των 150 χρόνων από τη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866-1869, κατά την οποία το Φαράγγι υπήρξε ορμητήριο των επαναστατών.
3. Να δοθεί η δυνατότητα, ακόμη μεγαλύτερης προβολής του φαραγγιού , το οποίο παρουσιάζει εξαιρετική ομορφιά και ήδη έχει πολλούς επισκέπτες. Αρμόδιοι επιστήμονες και υπηρεσίες θα αναφερθούν με τις εισηγήσεις τους, στην επίλυση των προβλημάτων που υπάρχουν, αλλά και στις δυνατότητες ένταξης σε ευρωπαϊκά προγράμματα έργων, που θα βοηθήσουν στην ακόμη καλλίτερη λειτουργία του Φαραγγιού.

Το πρόγραμμα θα είναι το εξής:
Συγκέντρωση στην είσοδο του Φαραγγιού (επι του επαρχιακού δρόμου Χανίων-Σούγιας) και αναχώρηση με τα πόδια στις 9.30 για τη θέση «Πολλά σπιτάκια» σε απόσταση περίπου 1300 μέτρα.
10.00 Δέηση στον εκκλησιόσχημο βράχο του Αγίου Ιωάννη.
10.20 Ξενάγηση στους δύο οικισμούς των επαναστατών (Πολλά σπιτάκια και Χοιρόσπηλιο) από τον ιστορικό ερευνητή Ευτύχη Κορκίδη.
11.20 Επιστροφή στο σχολείο της Αγίας Ειρήνης.
12.00 Ομιλίες για ιστοριολαογραφικά θέματα που αφορούν την περιοχή από τους:
1)Σταμάτη Αποστολάκη Δάσκαλο - Λαογράφο
2)Ιωάννα Χαλκιαδάκη , Φιλόλογο, μέλος του Διοικητικού συμβουλίου της ΙΛΑΕΚ
3)Νεκτάριο Νικολακάκη, Διδάκτορα ιστορίας, μέλος του Διοικητικού συμβουλίου του συλλόγου επιστημόνων Σελίνου.
13.00 Σύντομες ομιλίες από φορείς σχετικά με τα προβλήματα και την ανάπτυξη του Φαραγγιού, δηλαδή από εκπροσώπους της αντιπεριφέρειας Χανίων, του Δήμου Καντάνου-Σελίνου, του Δασαρχείου, του φορέα διαχείρισης Λευκών Ορέων κτλ
14.15 Θα δοθούν τιμητικά διπλώματα από τον Δήμο Καντάνου - Σελίνου και άλλους συλλόγους της περιοχής, στο Δάσκαλο - Λαογράφο Σταμάτη Αποστολάκη, για το έργο του και θα ακολουθήσει απόδοση ριζίτικων τραγουδιών από τον πολιτιστικό σύλλογο «ΨΗΛΑΦΙ».

Ομιλία σε εκδήλωση στο Κουστογέρακο

Ομιλία στην εκδήλωση της 8-10-2016  στο Κουστογέρακο,

για το ολοκαύτωμα των χωριών  Μονής, Λιβαδά και Κουστογέρακου  το Σεπτέμβριο του 1943.
Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Δήμο Καντάνου-Σελίνου και τον Πολιτιστικό σύλλογο Κουστογεράκου.

Του Λουκά Μπασιά*

Εβδομήντα  τρία χρόνια συμπληρώθηκαν αυτές τις μέρες από τότε που οι Γερμανικές κατοχικές δυνάμεις κατέστρεψαν ολοκληρωτικά τα τρία μαρτυρικά χωριά, τη  Μονή, το Λιβαδά και το Κουστογέρακο, το Σεπτέμβριο του 1943.

Τα τρία χωριά κατοικούνταν  από ανθρώπους που διακρινόντουσαν πάντα για την αγωνιστική τους αρετή. Ποτέ δεν εφησύχαζαν  κάτω  από την δουλεία των εκάστοτε  κατακτητών. Γι αυτό  και κατά τη διάρκεια των διαφόρων ιστορικών περιόδων έχουν να παρουσιάσουν πλούσια   επαναστατική δράση.

Κατά την εποχή της Ενετοκρατίας χαρακτηριστική και ευρύτατα γνωστή είναι η επανάσταση του  1526-1528 με αρχηγό της τον  Γεώργιο Καντανολέων.

Στις επαναστάσεις  εναντίον των Τούρκων  κατακτητών,  τα τρία χωριά έχουν να παρουσιάσουν αξιόλογη δράση και ανέδειξαν ηρωικούς αρχηγούς , οπλαρχηγούς και πολεμιστές.  

Δίπλα στον Αγιο Νικόλαο του χωριού Μονής  έγιναν τουλάχιστον δύο φορές συγκεντρώσεις Σελινιωτών οργανωμένες από τον επίσκοπο Μελχισεδέκ, που ήλθε για να τους μυήσει στην Φιλική εταιρεία. Οι άνθρωποι αυτοί χωρίς να φοβηθούν τον δυνάστη συμμετείχαν στις μυστικές εκείνες κινήσεις προκειμένου να αποκτήσουν την ελευθερία τους. Ακολούθησε η προδοσία από ντόπιο Τούρκο και ο μαρτυρικός θάνατος του επισκόπου. Σήμερα έχει γίνει  η αγιοποίηση του από την εκκλησία μας.

Μεγάλη προσφορά είχαν επίσης οι κάτοικοι των τριών χωριών και στους άλλους εθνικούς αγώνες, όπως στο Μακεδονικό, στον Ηπειρωτικό, τη Μικρασιατική εκστρατεία και τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-1941.

Δραματική περίοδος  για τα 3 χωριά υπήρξε η  Γερμανική κατοχή.

Οι κάτοικοι των τριών χωριών, αντάξιοι των προγόνων τους, κατά την διάρκεια της χρονικής αυτής περιόδου, επέδειξαν μεγάλη αντιστασιακή δράση, για αυτό και υπέστησαν πολλές και μεγάλες ζημίες και καταστροφές και πλήρωσαν βαρύ τίμημα  αίματος.

Από τότε που άρχισε η Μάχη της Κρήτης όσοι είχαν όπλα συμμετείχαν στις μάχες στην περιοχή του Φαραγγιού της Καντάνου, στα Φλώρια και σε άλλες γειτονικές περιοχές  για να αντιμετωπίσουν τον εχθρό.

Αλλοι, που βρέθηκαν κοντά στα Χανιά, πολέμησαν σε περιοχές του κάμπου των Χανίων όπου γινόντουσαν οι ρίψεις των αλεξιπτωτιστών.

Όταν ολοκληρώθηκε η κατάληψη της Κρήτης, οι κάτοικοι των τριών χωριών δεν έμειναν αδρανείς απέναντι στις σκληρές μέρες που τους περίμεναν. Από την πρώτη στιγμή σκέφτηκαν πως θα  απαλλαγούν από την δουλεία που τους επιβλήθηκε  και στο ποιές ενέργειες θα έπρεπε να κάνουν για να αντισταθούν στον εχθρό.

Από τις ακτές της κοινότητας Σούγιας, τους μήνες που ακολούθησαν τη Μάχη της Κρήτης, αλλά και αργότερα,  έφυγε για την Μέση Ανατολή πολύ μεγάλος αριθμός συμμάχων στρατιωτών, δηλαδή Αγγλων, Αυστραλών και Νεοζηλανδών. Οι κάτοικοι της περιοχής, τους φιλοξένησαν, τους περιέθαλψαν και τους βοήθησαν  να διαφύγουν, παρά τους πολύ μεγάλους κινδύνους που διέτρεχαν.

Ακολουθεί  η πρώτη γερμανική εξόρμηση που έγινε στις αρχές του Σεπτεμβρίου του 1941. Χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες εξερευνούν μεταξύ των άλλων περιοχών του νομού και μεγάλο μέρος του Σελίνου. Στην εξόρμηση αυτή συνελήφθησαν και πολλοί Σελινιώτες, αρκετοί  από τους οποίους εκτελέστηκαν στην Παλαιόχωρα,  την Αγιά και τα Σφακιά.

Κινήσεις και σκέψεις για δημιουργία αντίστασης στο Σέλινο , αναφέρονται σε διάφορες μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής.

Πράγματι στην περιοχή  του Σελίνου, από το πρώτο διάστημα της κατοχής, δημιουργείται οργανωμένη  αντίσταση κατά του εχθρού, η οποία μάλιστα είχε επαφή και σύνδεση με την εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση  στη Μέση Ανατολή. Η ορκωμοσία 109 ανταρτών στην εκκλησία της «Παναγίας της Κεράς» του χωριού Μονής στις 10-1-1942 είναι σχετική με το γεγονός αυτό. 

Το Νοέμβριο του 1942 εγκαθίσταται  φυλάκιο με ασύρματο στο βουνό κοντά στο Λιβαδά και το Κουστογέρακο. Σκοπός του η συλλογή πληροφοριών και η μετάδοση τους στο Συμμαχικό Στρατηγείο στη Μέση Ανατολή.

Λίγο αργότερα, στο τέλος της άνοιξης  του 1943, εγκαθίσταται και άλλο φυλάκιο στην Μαδάρα πάνω από το Κουστογέρακο, από τον   άγγλο ταγματάρχη αντιπρόσωπο του συμμαχικού στρατηγείου.

Σύμφωνα με όσα γράφει  ο ίδιος σε κείμενο του το 1943, είχε σαν αντικείμενο  την προπαγάνδα, τα σαμποτάζ και την οργάνωση. 

Τα φυλάκια αυτά επανδρωμένα κυρίως από κατοίκους των χωριών  της περιοχής, μετέδιδαν  με τους ασυρμάτους που διέθεταν, τις πληροφορίες που τους ζητούσε το Συμμαχικό Στρατηγείο. Επίσης μετέφεραν τις εντολές του Συμμαχικού Στρατηγείου . Γι αυτό συνεργαζόντουσαν στενά  με τις αντιστασιακές οργανώσεις ΕΟΚ και ΕΑΜ  αλλά και  τις ανταρτικές ομάδες που δρούσαν στο Νομό Χανίων.  

Εξετάζοντας σήμερα τις εκθέσεις και άλλα κείμενα της εποχής που διασώθηκαν, που είχαν τότε αποσταλεί στο Συμμαχικό στρατηγείο, θα διαπιστώσουμε εύκολα το σπουδαίο έργο που γινόταν με την οργάνωση αυτή της αντίστασης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα,  τον Σεπτέμβριο 1943 το  Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής έστειλε στο Σέλινο οπλισμό στους αντάρτες και άλλα εφόδια αναγκαία για το έργο τους.

Αυτό βεβαιώνουν και εκθέσεις της εποχής εκείνης άγγλων στρατιωτικών που υπηρετούσαν στα φυλάκια στη Μαδάρα, και υπάρχουν στα βρετανικά αρχεία. Οτι δηλαδή στις 18 Σεπτεμβρίου 1943 έγινε  ρίψη οπλισμού και ιματισμού για τους αντάρτες από αεροπλάνα. Η ρίψη έγινε  στην περιοχή της Αχλάδας πάνω από το Κουστογέρακο. Ακολούθησε η διανομή που έγινε μεταξύ 19 και 24 Σεπτεμβρίου. Ακολουθούν και άλλες ρίψεις από αεροπλάνα που έγιναν τους επόμενους μήνες όπως π.χ. στις 10 Νοεμβρίου 1943 και στις 10 Δεκεμβρίου 1943 . Επίσης, κυρίως το 1944, μεταφέρονται πολεμικά και άλλα υλικά  με τα πλωτά μέσα. Μερικά από τα υλικά αυτά αποθηκεύονται σε μυστικές αποθήκες – σπηλιές δίπλα στην θάλασσα και άλλα μεταφέρονται στο βουνό και από εκεί διανέμονται στους αποδέκτες τους.

Οι Γερμανοί έμαθαν για τις δραστηριότητες αυτές των ανταρτών στην περιοχή.  Ετσι λίγες μόνο μέρες αργότερα μετά την  αεροπορική ρίψη υλικών της 18 Σεπτεμβρίου, εξορμούν κατά των τριών χωριών, προκειμένου να τα καταστρέψουν. Η ημερομηνία της εξόρμησης σύμφωνα με ορισμένους ήταν η  30 Σεπτεμβρίου. Κατά άλλους όμως ήταν η  29 Σεπτεμβρίου.

Χρησιμοποιούν  ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και έχουν αεροπορική υποστήριξη. Ο αριθμός των Γερμανικών δυνάμεων που εξόρμησαν κατά των τριών χωριών  πρέπει να ήταν πολύ μεγάλος. Από εκθέσεις η μαρτυρίες που υπάρχουν,  άλλοι αναφέρουν για 1000 στρατιώτες, άλλοι για 2000, άλλοι για 3000 και άλλοι για περισσότερους.

Αλλά και ο  αντισυνταγματάρχης T. J. DUNBABIN, που ήταν ο Αρχηγός της Συμμαχικής αποστολής στην Κρήτη κατά την διάρκεια της Γερμανικής κατοχής,  αναφέρει σε έκθεση του ότι οι Γερμανοί προέβησαν σε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις με αεροπορική υποστήριξη.

Το χωριό Κουστογέρακο οι κατοχικές δυνάμεις το  κύκλωσαν από την προηγούμενη νύκτα  της επίθεσης. Δεν κατάφεραν όμως να συλλάβουν τους άνδρες του χωριού, γιατί αυτοί κάθε βράδυ κοιμόντουσαν έξω από τα σπίτια τους επειδή υποπτεύονταν ότι θα συνέβαινε αυτό που πράγματι συνέβη.

Όμως οι Γερμανοί μπαίνοντας στο χωριό συγκέντρωσαν πολλά γυναικόπαιδα,  τα οποία και οδήγησαν  στο κέντρο του. Παράλληλα είχαν αρχίσει  να καίνε τα σπίτια, ενώ τα αεροπλάνα βομβάρδιζαν την περιοχή και των τριών χωριών. Εβαλαν τα γυναικόπαιδα στην γραμμή και ετοιμαζόντουσαν να τα εκτελέσουν με πολυβόλο. Τότε οι αντάρτες , που έβλεπαν τις γυναίκες και τα παιδιά τους να εκτελούνται, επενέβησαν από κοντινή κορυφή από όπου μπορούσαν να βλέπουν  τις κινήσεις του εχθρού. Εβαλαν κατά του εκτελεστή τον οποίο εξουδετέρωσαν.  Ετσι  ο εχθρός δεν μπόρεσε  να ολοκληρώσει το απαίσιο έργο του. Εκτελέστηκαν όμως οι:

Αναστασάκη Χρυσή

Πατεράκη Ευτυχία

Πατεράκη Ελένη

Μυριζάκη Ελευθερία

Μελάκη Βασιλική

Επίσης την ίδια μέρα εκτελέστηκε κοντά στην εκκλησία του χωριού η ηλικιωμένη Μυριζάκη Χαρίκλεια.

Ακολούθως οι αντάρτες που παρακολουθούσαν από τις γειτονικές κορυφές επετέθησαν εναντίον των Γερμανών στρατιωτών και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν και να τραπούν σε φυγή.

Τα γυναικόπαιδα του χωριού που γλύτωσαν την εκτέλεση κατόρθωσαν να διαφύγουν και να διασκορπιστούν άλλα στα γειτονικά χωριά και άλλα προς της Μαδάρα, όπου  τα πήραν μαζί τους οι αντάρτες, για να τα βοηθήσουν να μεταβούν τελικά και αυτά στα γειτονικά χωριά.

Το πρωί της πρώτης  ημέρας της επίθεσης οι Γερμανοί  εκτέλεσαν και τους παρακάτω ηλικιωμένους :

Πατεράκη Αντώνιο

Πατεράκη Νικόλαο

Τζατζιμάκη Πέτρο

όταν τους συνάντησαν σε  περιοχές έξω από το χωριό.

Το χωριό Λιβαδάς είχε και αυτό κυκλωθεί από την προηγούμενη νύκτα  της επίθεσης. Ευτυχώς το βράδυ της προηγούμενης ημέρας οι  περισσότεροι άνδρες του χωριού  δεν επέστρεψαν μέσα στο χωριό και κοιμήθηκαν έξω.  Ετσι δεν βρέθηκαν στα σπίτια τους για να εγκλωβιστούν. Πολλοί από αυτούς είχαν μεταβεί την προηγούμενη της επίθεσης στο χωριό Καμάρια όπου βρισκόταν ένας τραυματισμένος  χωριανός τους.

Οι γερμανοί όμως συνέλαβαν τα περισσότερα γυναικόπαιδα του χωριού και τα έκλεισαν σε ένα σπίτι. Εκεί εκτέλεσαν την νεαρή Αμαλία Τσουρή, και τραυμάτισαν σοβαρά την επίσης νεαρή Μαίρη Σειραδάκη.

Την τραυματισμένη αυτή κοπέλα την  εκτέλεσαν  αργότερα μέσα στο χωριό.

Τελικά οδήγησαν τα συλληφθέντα γυναικόπαιδα  με τα πόδια στην  Σούγια. Μαρτυρία αναφέρει πως στο δρόμο προς τη Σούγια οι Γερμανοί έδειχναν στα γυναικόπαιδα  το δάσος στα «Μαχιά» και τους έλεγαν ότι αν οι άντρες της περιοχής τους χτυπήσουν,  θα τα έβαζαν όλα  μέσα στο δάσος για να τα έκαιγαν ζωντανά.

Από την Σούγια και  μέσω Παλαιόχωρας οδήγησαν τα γυναικόπαιδα  στις φυλακές Αγιάς όπου τα κράτησαν για αρκετό χρονικό διάστημα και υπέστησαν μεγάλα δεινά.

Στο χωριό Λιβαδάς σκοτώθηκαν επίσης τότε από τους Γερμανούς οι ηλικιωμένοι άνδρες Παπαδερός Ιωάννης και Σειραδάκης Ιωάννης

Στο χωριό Μονή οι Γερμανοί δεν είχαν προβεί σε κύκλωση της περιοχής από την προηγούμενη νύκτα  της επίθεσης όπως συνέβη με τα άλλα δύο χωριά. Οι κάτοικοι της αντιλήφθηκαν την Γερμανική εξόρμηση  μόνο όταν άρχισε η αεροπορική επιδρομή εναντίον και των τριών χωριών που ξεκίνησε  κατά τις 10 το πρωί. Ακόμη και οι μαθητές στο σχολείο έκαναν μάθημα  μέχρι που φάνηκαν τα αεροπλάνα οπότε και αυτό σταμάτησε.

Οι περισσότεροι άνδρες  βρισκόντουσαν στα χωράφια τους και στις δουλειές τους  Ετσι όταν άρχισε η αεροπορική επιδρομή έτρεξαν σχεδόν όλοι  προς το ποτάμι που υπάρχει στην περιοχή, που το μέρος ήταν κατάλληλο για προστασία. Και όταν αντιλήφθηκαν περί τίνος ακριβώς επρόκειτο,  κάποιοι πήγαν προς την τοποθεσία «Μονοπρίνου Βρύση» που το μέρος ήταν αρκετά κατάλληλο. Φρόντισαν παράλληλα να ειδοποιήσουν τις γυναίκες και τα παιδιά τους να τους ακολουθήσουν για  να φύγουν όσο το  δυνατόν πιο σύντομα για να πάνε μακριά από το χωριό.

Πράγματι τα περισσότερα γυναικόπαιδα της Μονής έφυγαν τελικά  από το χωριό σταδιακά μέχρι το βράδυ, κυρίως μέσω της περιοχής «Μονοπρίνου Βρύση», βοηθούμενα και καθοδηγούμενα  από τους άνδρες που ευρίσκοντο εκεί. Μετέβησαν σε γειτονικά χωριά όπως το Ροδοβάνι, τα Καμάρια κτλ.

Οι Γερμανοί  αρχικά δεν πείραζαν τις γυναίκες του χωριού. Γι αυτό και πολλές παρέμειναν μέσα σε αυτό και μάλιστα  κάποιες γριές  κρυφά προσπαθούσαν να σβήσουν την φωτιά από τα σπίτια που λίγο πριν τους είχαν βάλει οι Γερμανοί για να τα κάψουν . Όμως μετά το μεσημέρι της πρώτης μέρας  της επιδρομής, που έμαθαν για όσα συνέβησαν στο Κουστογέρακο και  άρχισαν  να καταφθάνουν στην περιοχή των τριών χωριών πολλές και  ισχυρές στρατιωτικές ενισχύσεις ,  οι Γερμανοί άλλαξαν τακτική. Γι αυτό και όλες οι γυναίκες και τα παιδιά  που παρέμεναν στο χωριό κοίταζαν πως θα μπορέσουν να απομακρυνθούν από αυτό, κυρίως μέσω της προαναφερθείσας διαδρομής.

Η διαδικασία της απομάκρυνσης στα άλλα χωριά δεν ήταν πάντα απλή. Τα αεροπλάνα, τα στούκας,   πετούσαν σε πολύ χαμηλό ύψος πάνω από την περιοχή, σχεδόν λίγο πιο πάνω από τα ψηλά δένδρα, και  όταν έβλεπαν κινήσεις ανθρώπων άρχιζαν να τους πολυβολούν.

 Αλλά και οι στρατιωτικές δυνάμεις που κατέφθαναν στην περιοχή των τριών χωριών από διάφορες κατευθύνσεις, ιδιαίτερα, μετά την είδηση για την σύγκρουση στο Κουστογέρακο , δεν επέτρεπαν την απρόσκοπτη μετάβαση τους όπου ήθελαν, χωρίς ιδιαίτερη προφύλαξη. Γι αυτό και η διαδικασία της απομάκρυνσης κράτησε σύμφωνα με μαρτυρίες μέχρι που σκοτείνιασε.

Τα θύματα αυτής της μεγάλης γερμανικής επιδρομής στο χωριό Μονή ήσαν:

1)Δημήτριος Σταυριανουδάκης, ηλικιωμένος που εκτελέστηκε ενώ έφευγε από το σπίτι του.

2)Εμμαν. Βαγιάκης. Βρισκόταν μέσα στο σπίτι του και ήταν βαριά ασθενής. Οι Γερμανοί  αφού τον σκότωσαν έβαλαν στο σπίτι φωτιά και κάηκε και το σώμα του.

3)Ο Αντώνιος Σταυριανουδάκης.  Ηταν μεγάλης ηλικίας. Εκτελέστηκε την επομένη ημέρα της επίθεσης, όταν μόνος του επέστρεψε στο χωριό, επειδή  λόγω ελαττωμένης όρασης  δεν μπορούσε να παρακολουθήσει τα γενόμενα.

4)Η Αμαλία Σηφαλάκη. Ηταν ηλικιωμένη και δεν μπορούσε να απομακρυνθεί από το σπίτι της. Ετσι εκεί κοντά την βρήκαν και την σκότωσαν  οι Γερμανοί.

5)Η Ευαγγελία Λαμπουσάκη. Ασθενής και ηλικιωμένη. Εκτελέστηκε  από τους Γερμανούς όταν την συνάντησαν έξω από το χωριό.

6)Αριστείδης Σταυριανουδάκης. Ενώ αρχικά είχε απομακρυνθεί από το χωριό επέστρεψε σε αυτό με άλλους εκτελώντας αποστολή που του είχε ανατεθεί.  Όμως συνελήφθη και μεταφέρθηκε  στην εκκλησία της "Παναγίας της Κεράς" του χωριού Μονή. Προσπαθώντας να δραπετεύσει εκτελέστηκε.

Κατά την καταστροφή των 3 χωριών, έχασαν την ζωή τους δεκαεννέα τους κάτοικοι.

Στις συνθήκες που τότε επικράτησαν στην ευρύτερη περιοχή, δηλαδή στον πολύ μεγάλο αριθμό Γερμανικών δυνάμεων που κατέφθασαν στην περιοχή και την διάταξη τους, τον μικρό αριθμό των ανταρτών και με ελάχιστο εξοπλισμό και την μορφολογία της περιοχής, το μόνο μέρος που προσφερόταν για σύγκρουση με τους επιδρομείς ήταν ο ορεινός όγκος πάνω από το Κουστογέρακο, πράγμα που και συνέβη.

Οι χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες που κατέφθασαν στην περιοχή  από πολλές κατευθύνσεις, δηλαδή από Κάνδανο, Παλαιόχωρα, Ομαλό κτλ, δημιούργησαν ένα στενό κλοιό γύρω από την ευρύτερη περιοχή των χωριών αυτών. Η περιοχή κηρύχθηκε απαγορευμένη ζώνη και δεν επέτρεπαν την κυκλοφορία των κατοίκων μέσα σε αυτήν για αρκετό διάστημα.

Οι κάτοικοι των τριών χωριών μέσα σε λίγο μόνο χρόνο είδαν τον κόπο μιας ζωής να γίνεται παρανάλωμα της φωτιάς. Γενικά  υπέστησαν τεράστιες ταλαιπωρίες, είδαν να καταστρέφονται όλα τα σπίτια και τα υπάρχοντα τους  και πέρασαν μεγάλες στερήσεις.

Η αντιστασιακή δραστηριότητα των κατοίκων συνεχίστηκε και τα υπόλοιπα χρόνια μέχρι την απελευθέρωση.  Μάχες και συμπλοκές διεξήχθησαν και μέσα στην επαρχία Σελίνου αλλά και έξω από αυτήν με συμμέτοχους και τριοχωρίτες.

Όμως όλα αυτά δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν στον  περιορισμένο χρόνο  μια ομιλίας. Σίγουρα όμως είναι γεγονότα που πρέπει επαρκώς να καταγραφούν και αναδειχθούν αφού αποτελούν την ιστορία του τόπου μας.

Βαρύς είναι ο απολογισμός των θυμάτων αλλά και των καταστροφών που έγιναν στα τρία χωριά, δηλαδή τη Μονή, το Λιβαδά και το Κουστογέρακο κατά την διάρκεια της Γερμανικής κατοχής. Οι φονευθέντες κάτοικοι της περιοχής ανέρχονται σε 38. Επίσης αρκετοί  τραυματίστηκαν. Αλλοι πάλι έχασαν την ζωή τους λόγω των κακουχιών που υπέστησαν. Τα σπίτια των χωριών  καταστράφηκαν ολοκληρωτικά, αφού τα βομβάρδισαν, τα έκαψαν και τα ανατίναξαν.

Αυτό πάντως που είναι σίγουρο, είναι ότι οι άνδρες που πλαισίωσαν τις αντιστασιακές οργανώσεις και ομάδες στο Σέλινο και τα φυλάκια στην Μαδάρα, επέδειξαν πάντα γενναιότητα και ηρωισμό  και προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες στην υπόθεση της απελευθέρωσης της Κρήτης .

Το ελληνικό κράτος αναγνώρισε τις θυσίες που υπέστησαν τα τρία χωριά και κατέταξε την κοινότητα Σούγιας που τα περιλαμβάνει στην κατηγορία των μαρτυρικών χωριών.  Σχετικό είναι το προεδρικό διάταγμα με αριθμό 99 που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 97 της 16-3-2000, τεύχος Α!

Κυρίες και κύριοι

Πέρασαν 73 χρόνια από τότε που η περιοχή μας έζησε αυτές τις τραγικές  ημέρες. Τότε που οι δικοί μας άνθρωποι αγωνίστηκαν σκληρά , για να κρατήσουν ελεύθερη την πατρίδα τους και να αποτινάξουν την δουλεία που τους επέβαλε ο κατακτητής.

 Ετσι τελικά μας παρέδωσαν μια πατρίδα ελεύθερη.  Γι αυτό εκδηλώσεις σαν την σημερινή, με τις οποίες τους τιμούμε για τον αγώνα και την προσφορά τους,  είναι αναγκαίες να γίνονται.

Επίσης εκδηλώσεις σαν τη σημερινή, σίγουρα αποτελούν φραγμό και σε όλους όσους επιθυμούν να παραποιήσουν την ιστορία του τόπου μας, για να εξυπηρετήσουν τις δικές τους σκοπιμότητες. Ακόμη δεν έχει κοπάσει ο θόρυβος από όσα διαδραματίστηκαν στις δικαστικές αίθουσες, γιατί κάποιοι θέλησαν να συκοφαντήσουν και ακυρώσουν τους αγώνες που διεξήγαγαν οι συμπατριώτες μας για να αντιμετωπίσουν τους εισβολείς  κατά τη Μάχη της Κρήτης.

*Προέδρου του Συλλόγου Επιστημόνων Σελίνου